Máy Tạo Oxy Cho Tôm: Phân Loại, Cách Chọn Và Các Dòng Phổ Biến

Máy tạo oxy cho tôm (máy thổi khí, máy sục khí ao tôm) là thiết bị đưa không khí vào nước ao để tăng lượng oxy hòa tan (DO), giúp tôm hô hấp, ăn khỏe và giúp vi sinh phân hủy chất thải đáy ao. Hai nhóm phổ biến là máy thổi khí roots (con sò 1 tầng cánh, 3 thùy) cấp khí qua ống nano, đĩa sục đặt dưới đáy, và quạt nước (dàn cánh guồng) đảo nước trên mặt ao. Chọn máy theo diện tích, độ sâu ao, mật độ thả và sinh khối tôm cuối vụ, sao cho DO luôn duy trì từ 4–5 mg/lít trở lên, đặc biệt lúc 2–5 giờ sáng.

• Máy thổi khí roots 3 thùy cấp oxy cho ao nuôi tôm.

1) Máy tạo oxy cho tôm là gì? Cấu tạo và nguyên lý

a) Vai trò của oxy hòa tan trong ao tôm

Oxy hòa tan giảm mạnh khi nước nóng, trời âm u nhiều ngày, tảo tàn hoặc về đêm khi tảo ngừng quang hợp. DO dưới 3 mg/lít tôm nổi đầu, giảm ăn; dưới 2 mg/lít tôm có thể chết hàng loạt. Máy tạo oxy giữ DO ổn định, đồng thời gom chất thải về giữa ao (hố xi phông), giúp ao nuôi mật độ cao 100–300 con/m² vẫn an toàn.

b) Cấu tạo máy thổi khí nuôi tôm

• Đầu thổi (buồng cánh): 2 hoặc 3 thùy (lobe) quay ngược chiều, đẩy khí liên tục không cần dầu trong buồng nén; loại con sò 1 tầng cánh là quạt ly tâm áp thấp.
• Motor điện: 1 pha 220V (0,75–2,2 kW) hoặc 3 pha 380V (1,5–15 kW trở lên), thường 4 cực.
• Bộ truyền: dây curoa và puly, hoặc nối trực tiếp.
• Lọc gió và bộ giảm thanh: lọc bụi đầu hút, giảm ồn đầu xả.
• Van an toàn, đồng hồ áp, van một chiều: chống quá áp và chống nước tràn ngược vào máy khi dừng.
• Hệ phân phối khí: ống chính PVC, ống nano, đĩa sục, đá bọt đặt dưới đáy ao.

c) Nguyên lý

Motor quay cánh thổi, hút không khí qua lọc, nén lên áp 15–40 kPa (đủ thắng độ sâu nước 1,5–3,5 m) rồi đẩy qua ống tới đáy ao. Khí thoát ra qua lỗ nhỏ của ống nano, đĩa sục thành bọt mịn, oxy khuếch tán vào nước trong lúc bọt nổi lên; bọt càng mịn, ao càng sâu thì hiệu quả hòa tan càng cao. Quạt nước thì dùng cánh guồng quất nước, tăng diện tích tiếp xúc nước – không khí và tạo dòng chảy vòng quanh ao.

2) Phân loại máy tạo oxy cho tôm

• Máy thổi khí roots 3 thùy: áp cao, ổn định, chạy liên tục bền; dùng sục đáy ao sâu, ao lót bạt, bể nuôi siêu thâm canh, hệ xử lý nước thải.
• Máy thổi khí con sò 1 tầng cánh (vortex): gọn, êm, giá thấp, áp thấp hơn roots; hợp ao 1–1,5 m, bể ương, ao vừa và nhỏ.
• Quạt nước (dàn guồng) motor hoặc giảm tốc: 1–3 HP mỗi dàn, đảo nước, gom chất thải; phổ biến nhất ở ao đất, ao bạt nuôi tôm thẻ, tôm sú.
• Máy sục khí cánh quạt chìm (aerator jet): hút khí qua trục rỗng và đẩy sâu xuống nước, dùng ao sâu, ao cá.
• Máy oxy mini (bơm màng, bơm điện từ): 20–200W cho bể ương giống, bể kính, hồ cá cảnh.

3) Cách chọn máy tạo oxy theo quy mô ao tôm

a) Bảng gợi ý công suất sục khí

• Áp suất cần ≈ độ sâu nước (1 m nước ≈ 9,8 kPa) + tổn thất ống và đĩa sục 3–8 kPa.
• Kinh nghiệm phổ biến: khoảng 1 HP sục khí hoặc quạt nước cho 400–500 kg sinh khối tôm cuối vụ.
• Trại lớn bố trí thêm 1 máy dự phòng và máy phát điện; mất điện 30–60 phút lúc rạng sáng là đủ gây thiệt hại.

b) Motor máy tạo oxy: dòng điện, điện áp và biến tần

• Máy thổi khí roots là tải momen không đổi: chọn biến tần tải nặng hoặc lớn hơn motor 1 cấp; tần số thấp nhất thường 25–30 Hz để motor đủ mát.
• Biến tần giảm lưu lượng khí ban ngày khi DO cao, tăng về đêm, tiết kiệm khoảng 20–40% điện so với chạy 50 Hz cả ngày.
• Motor đặt ven ao hơi muối cao nên chọn cấp bảo vệ IP55, vỏ gang hoặc sơn chống muối; tham khảo thêm động cơ biến tần.

4) Một số dòng máy tạo oxy cho tôm phổ biến

a) Máy thổi khí nuôi tôm Shangu

Shangu (Trung Quốc) sản xuất máy thổi khí roots dùng cho xử lý nước thải, xi măng, thực phẩm, hóa chất và ao nuôi tôm cá. Máy gọn, chạy êm, độ bền cao, chi phí bảo trì thấp, nhiều cỡ cho ao vừa và lớn.

• Máy thổi khí ao tôm Shangu loại roots.

b) Máy tạo oxy cho tôm con sò 1 tầng cánh Veratti

Máy con sò vỏ hợp kim nhôm chống gỉ, chạy êm, sục khí mạnh, đặt cạn, dễ lắp và di chuyển; dải công suất 750W–15 kW cho ao nhỏ, vừa và lớn.

• Máy tạo oxy cho tôm con sò 1 tầng cánh Veratti.

c) Máy sục khí oxy cho tôm Longtech

Longtech (Đài Loan) có máy thổi khí roots 3 thùy hiệu suất cao, độ ồn và độ rung thấp, phụ kiện đầy đủ; dùng nhiều ở trại tôm siêu thâm canh và trạm xử lý nước thải.

• Máy sục khí oxy cho tôm Longtech 3 thùy.

d) Máy tạo oxy cho tôm Trundean

Máy thổi khí Trundean đạt chứng nhận ISO 9001 và CE, chống ồn tốt, ít rung, lưu lượng khí lớn và tiêu thụ điện thấp; phù hợp ao nuôi thâm canh.

• Máy thổi khí tạo oxy cho ao tôm Trundean.

e) Máy thổi khí nuôi tôm Turbo

Máy thổi khí turbo (cánh ly tâm tốc độ cao) cho lưu lượng khí lớn, hiệu suất cao, vận hành ổn định; phù hợp trại nuôi quy mô lớn cấp khí tập trung cho nhiều ao.

f) Máy sục khí oxy cho tôm Taiko SSR

Máy thổi khí roots 3 thùy công nghệ liên doanh Trung – Nhật: lưu lượng khí 0,78–60 m³/phút, áp suất 9,8–58,8 kPa, đường kính đầu thổi DN50–DN200, motor 3 pha 380V 50Hz 4 cực.

• Máy tạo khí oxy cho tôm Taiko SSR loại roots 3 thùy.

5) Ứng dụng của máy tạo oxy cho tôm

• Nuôi tôm thẻ chân trắng, tôm sú: máy sục khí đáy ao tôm, máy thổi khí ao bạt, máy tạo oxy cho ao tôm siêu thâm canh, sục khí bể tròn nổi.
• Ương giống: máy thổi khí con sò cho bể ương tôm giống, trại sản xuất giống.
• Nuôi cá, thủy sản khác: máy tạo oxy cho ao cá, hồ cá koi, bể nuôi ốc, cua.
• Xử lý nước: máy thổi khí bể xử lý nước thải, ao lắng, ao chứa xử lý vi sinh trước khi cấp vào ao nuôi.
• Công nghiệp: cấp khí cho bể hiếu khí, vận chuyển khí, khuấy trộn bằng khí.

Để cấp nước, thay nước ao nuôi, tham khảo máy bơm nước nông nghiệp và máy bơm chìm.

6) Ưu điểm và nhược điểm của máy thổi khí nuôi tôm

a) Ưu điểm

• Giữ DO ổn định cả đêm, giảm rủi ro tôm nổi đầu, chết ngạt.
• Sục khí đáy giúp phân hủy chất hữu cơ, giảm khí độc NH₃, H₂S ở đáy ao.
• Một máy roots cấp khí cho nhiều ao qua đường ống chung, dễ dự phòng.
• Kết hợp biến tần chỉnh lưu lượng theo giờ, tiết kiệm điện.
• Roots chạy liên tục bền, ít hỏng vặt khi được thay nhớt bánh răng đúng hạn.

b) Nhược điểm

• Máy roots ồn, cần bộ giảm thanh và nhà che.
• Đĩa sục, ống nano có thể bị tắc do tảo, cặn vôi, cần vệ sinh sau mỗi vụ.
• Phụ thuộc điện lưới; trại lớn cần máy phát dự phòng.

7) Câu hỏi thường gặp về máy tạo oxy cho tôm

a) Dành cho người đang khảo giá, sắp mua máy tạo oxy cho tôm

• Ao tôm 1.000 m² cần máy tạo oxy bao nhiêu kW? Ao sâu 1,5 m nuôi thẻ 100–150 con/m², sinh khối cuối vụ 1,5–2 tấn, cần tổng khoảng 4–5 HP sục khí và quạt nước, ví dụ 1 máy roots 2,2 kW cấp ống nano đáy cộng 1–2 dàn quạt nước 1–2 HP.
• Máy thổi khí con sò và roots 3 thùy khác nhau thế nào? Con sò áp thấp hơn (thường dưới 20–25 kPa), êm, rẻ, hợp ao 1–1,5 m; roots 3 thùy áp tới 40–60 kPa, lưu lượng ổn định khi ống dài, ao sâu 2–3,5 m, chạy liên tục bền hơn.
• Nên chọn máy tạo oxy 1 pha hay 3 pha? Ao nhỏ dùng máy 1 pha 0,75–2,2 kW; trại có điện 3 pha nên dùng máy 3 pha từ 2,2 kW: dòng 2,2 kW 3 pha chỉ khoảng 5A so với 13–15A của 1 pha, motor ít nóng khi chạy 24/24.
• Sục khí đáy hay quạt nước tốt hơn? Quạt nước tạo dòng chảy gom chất thải, tăng DO tầng mặt; sục khí đáy tăng DO tầng đáy nơi tôm sống và giảm khí độc. Ao thâm canh thường kết hợp cả hai.
• Máy tạo oxy cho tôm giá bao nhiêu? Theo giá trung bình thị trường Việt Nam: máy con sò 0,75–1,5 kW khoảng 3–7 triệu đồng, máy roots 2,2–4 kW khoảng 15–35 triệu đồng, roots 7,5–15 kW khoảng 40–100 triệu đồng tùy hãng và lưu lượng.

b) Dành cho người đã mua, cần hướng dẫn lắp đặt, đấu điện, sử dụng

• Lắp đường ống khí cho máy thổi khí ao tôm thế nào? Ống chính PVC 60–90 mm, đặt van một chiều và van xả áp ngay sau máy; ống nhánh xuống đáy ao nối ống nano hoặc đĩa sục, mỗi nhánh có van khóa để cân khí. Đặt máy cao hơn mặt nước ao, có mái che mưa nắng.
• Đấu điện máy thổi khí 3 pha cần lưu ý gì? Motor nhãn 220/380V đấu sao với điện 380V; dùng CB 3 cực, khởi động từ và rơ le nhiệt chỉnh bằng dòng định mức; motor từ 7,5 kW trở lên nên khởi động sao – tam giác hoặc biến tần. Kiểm tra chiều quay theo mũi tên trên đầu thổi.
• Chạy máy roots lần đầu cần làm gì? Đổ nhớt bánh răng tới vạch mắt thăm, mở van xả cho máy chạy không tải 3–5 phút, sau đó đóng dần van xả đưa áp lên mức làm việc; đo dòng điện so với nhãn motor.
• Chạy máy tạo oxy bao nhiêu giờ mỗi ngày? Tháng đầu chạy chủ yếu ban đêm và lúc trời âm u; từ tháng thứ 2 khi sinh khối tăng, chạy gần 24/24, tăng công suất từ 22 giờ tới 6 giờ sáng. Đo DO sáng sớm, giữ trên 4–5 mg/lít.
• Cài biến tần cho máy thổi khí thế nào? Đặt tần số tối thiểu 25–30 Hz, thời gian tăng tốc 10–20 giây, bật bảo vệ quá dòng; ban ngày chạy 35–40 Hz, ban đêm 50 Hz tùy DO đo được.

c) Dành cho người gặp lỗi do dùng sai cách, cần cách khắc phục hoặc giải pháp tiết kiệm chi phí

• Máy thổi khí chạy nóng, nhảy CB? Thường do áp quá cao khi đĩa sục tắc, đóng bớt nhánh, hoặc lọc gió bẩn. Vệ sinh đĩa sục, mở đều các nhánh, thay lọc gió; đo dòng điện, vượt định mức trên nhãn thì giảm áp hoặc nâng motor.
• Máy roots kêu to, có tiếng gõ? Thiếu nhớt bánh răng, bạc đạn mòn, dây curoa chùng hoặc cánh cọ vỏ do bụi. Thay nhớt đúng loại, căng lại curoa, thay bạc đạn sớm (vài trăm nghìn tới vài triệu đồng) thay vì để hỏng đầu thổi.
• Nước tràn ngược vào máy khi mất điện? Thiếu van một chiều hoặc van hỏng, ống chính đặt thấp hơn mặt nước. Lắp van một chiều sát máy, đi ống chính cao hơn mặt ao ít nhất 30–50 cm.
• Bọt khí to, sục không đều, DO vẫn thấp? Ống nano, đĩa sục bị tảo, vôi bám làm lỗ to ra hoặc bị nghẹt. Ngâm rửa bằng axit loãng hoặc thay ống nano (rẻ hơn nhiều so với tăng công suất máy); bố trí ống đều khắp đáy ao.
• Làm sao giảm tiền điện máy tạo oxy? Gắn biến tần chạy theo DO, dùng motor hiệu suất cao IE2/IE3, chia máy theo từng giai đoạn nuôi, bật thêm máy khi sinh khối tăng; vệ sinh hệ khí để giảm áp làm việc, mỗi 5 kPa áp giảm đi giúp motor nhẹ tải rõ rệt.