Máy Tách Rác - Máy Lược Rác: Cấu Tạo, Phân Loại, Bảng Giá 11/2026
Máy tách rác (máy lược rác) là thiết bị cơ khí đặt ở đầu hệ thống xử lý nước thải, nước mặt hoặc kênh dẫn nước, dùng song chắn hoặc lưới lọc có khe 0.25–50 mm để giữ lại rác rắn (túi nilon, cành cây, sợi vải, vỏ trái cây…) rồi tự động cào, quay hoặc đẩy rác ra khỏi dòng chảy. Máy giúp bảo vệ bơm, đường ống và bể sinh học phía sau khỏi tắc nghẽn, mài mòn.
Ba dòng máy tách rác phổ biến nhất hiện nay là máy tách rác tĩnh (lưới cong, không cần điện), máy tách rác trống quay (lồng lọc quay chậm 2–6 vòng/phút, motor 0.37–1.5 kW) và máy tách rác lược cào (song chắn kết hợp xích cào, motor giảm tốc 0.37–5.5 kW). Chọn đúng loại phụ thuộc vào lưu lượng nước thải, kích thước rác và vị trí lắp đặt.
Nội dung
- 1. Máy tách rác là gì? Phân biệt tách rác thô và tách rác tinh
- 2. Cấu tạo máy tách rác
- 3. Nguyên lý làm việc của máy lược rác
- 4. Các loại máy tách rác phổ biến và thông số kỹ thuật
- 5. So sánh máy tách rác tĩnh, trống quay và lược cào
- 6. Motor cho máy tách rác: công suất, dòng điện, điện áp và biến tần
- 7. Ứng dụng máy tách rác trong các ngành
- 8. Ưu điểm của máy lược rác tự động so với song chắn rác thủ công
- 9. Chọn vật liệu chế tạo máy tách rác
- 10. Bảng giá máy tách rác (giá trung bình thị trường Việt Nam)
- 11. Vận hành an toàn và hệ thống bảo vệ của máy tách rác
- 12. Câu hỏi thường gặp về máy tách rác
- 13. Kết luận
1. Máy tách rác là gì? Phân biệt tách rác thô và tách rác tinh
Máy tách rác là tên gọi chung của nhóm thiết bị sàng lọc cơ học (screening) trong xử lý nước. Theo kích thước khe lọc, máy lược rác được chia thành hai nhóm chính:
| Tiêu chí | Máy tách rác thô | Máy tách rác tinh |
|---|---|---|
| Khe lọc thường gặp | 6–50 mm | 0.25–6 mm |
| Loại rác giữ lại | Cành cây, gỗ, chai lọ, bao bì, túi nilon lớn | Sợi vải, tóc, vỏ hạt, xơ thực vật, rác nhỏ |
| Kiểu máy điển hình | Song chắn lược cào, máy cào rác cửa nhận nước | Máy tách rác tĩnh lưới cong, trống quay, lược cào khe nhỏ |
| Vị trí lắp | Đầu kênh, cửa nhận nước, trước trạm bơm | Sau tách rác thô, trước bể điều hòa, bể sinh học |
- Hệ thống nước thải công nghiệp thường dùng 2 cấp: tách rác thô trước, tách rác tinh sau.
- Khe càng nhỏ, tổn thất cột nước và tần suất tắc lưới càng tăng.
- Khe lọc thực tế được chọn theo loại rác và yêu cầu của bể xử lý phía sau.
2. Cấu tạo máy tách rác
Dù khác kiểu, máy tách rác đều gồm các cụm cơ bản sau:
a) Bộ phận lọc: song chắn, lưới nêm hoặc lồng lọc
Song chắn là các thanh thép tròn (Ø 8–10 mm) hoặc chữ nhật (10×40 mm, 8×60 mm) đặt song song. Máy tách rác tinh dùng lưới nêm (wedge wire) tiết diện tam giác, thường khoảng 1.8×4.5 mm, khe 0.25–3 mm, ít bị kẹt rác hơn lưới đan thông thường vì khe mở rộng dần về phía sau.
b) Cơ cấu làm sạch: lược cào, chổi, dao gạt, vòi phun rửa
Lược cào gắn trên xích kéo rác từ dưới lên; trống quay dùng dao gạt và vòi phun nước áp lực 2–4 bar rửa ngược mặt lưới; máy tách rác tĩnh dựa vào độ dốc lưới cong (góc cung 45°, 60°, 120°) để rác tự trượt xuống.
c) Bộ truyền động: motor giảm tốc
Máy lược cào và trống quay dùng motor giảm tốc tốc độ ra thấp (khoảng 2–15 vòng/phút), công suất phổ biến 0.37–5.5 kW. Motor 4 pole (1450 vòng/phút) ghép hộp số tỷ số truyền lớn là cấu hình được dùng nhiều nhất; một số máy dùng hộp giảm tốc trục vít hoặc hộp số cyclo để đạt tỷ số 100–1/1000.
d) Khung máy, máng chứa rác và tủ điện
Khung chế tạo bằng inox 304/316 hoặc thép mạ kẽm nhúng nóng; máng hoặc băng tải/vít tải chuyển rác ra thùng chứa. Tủ điện gồm aptomat, khởi động từ, rơ le nhiệt, timer chạy gián đoạn, có thể thêm cảm biến chênh lệch mực nước và biến tần.
3. Nguyên lý làm việc của máy lược rác
Nước thải chảy qua bộ phận lọc; rác lớn hơn khe lọc bị giữ lại trên mặt song chắn hoặc lưới. Khi lớp rác dày lên, mực nước trước và sau lưới chênh lệch nhau. Cơ cấu làm sạch được kích hoạt theo timer (ví dụ chạy 2–5 phút, nghỉ 10–30 phút) hoặc theo cảm biến chênh mực nước (thường đặt ngưỡng 100–200 mm), kéo rác lên máng thu, nước sạch rác tiếp tục chảy về bể sau.
- Máy tách rác tĩnh: nước tràn từ hộp phân phối xuống mặt lưới cong, nước lọt qua khe, rác trượt xuống máng theo trọng lực.
- Máy tách rác trống quay: nước chảy vào trong hoặc ngoài lồng lọc quay chậm, rác bám mặt lưới được dao gạt và vòi phun đẩy ra máng.
- Máy tách rác lược cào: các răng cào gắn trên xích chạy liên tục hoặc gián đoạn, kéo rác dọc song chắn lên đỉnh máy rồi gạt vào máng.
4. Các loại máy tách rác phổ biến và thông số kỹ thuật
a) Máy tách rác tĩnh (lưới cong)
Ví dụ dòng TORO TE-500: thân sợi thủy tinh (tùy chọn polyester, inox 304, inox 316), lưới inox 316, lỗ lưới 0.125–3 mm, có tùy chọn hệ làm sạch tự động. Dòng lưới cong STS: dây lưới inox 304/316/316L/321, góc cung 45°/60°/120°, khe 0.5–3 mm, chiều rộng màn lọc tới 2000 mm, chiều dài cung khoảng 1210 mm, dây profile 1.8×4.5 mm, thanh đỡ 2×5 mm.
- Không dùng điện, chi phí vận hành gần như bằng 0.
- Cần cột nước rơi khoảng 1–1.5 m để nước tràn qua lưới.
- Rác dầu mỡ, sợi dài dễ bám mặt lưới; cần vệ sinh lưới định kỳ.
b) Máy tách rác trống quay (lồng quay)
Ví dụ model DR-60-30 (Yuanchang, Đài Loan): motor 3/4 HP (khoảng 0.55 kW), lưu lượng 124–425 m³/h tùy khe lọc, có biến tần, vật liệu SUS304, kích thước 1200×1500×1700 mm, khối lượng khoảng 420 kg. Các dòng trống quay inox 304 nguyên khối khác cũng có thiết kế chạy liên tục, tiếng ồn thấp.
- Tự làm sạch liên tục, xử lý tốt nước thải chứa sợi, tóc, rác nhỏ.
- Tiêu thụ điện thêm cho motor và bơm rửa lưới.
- Phù hợp nhà máy thực phẩm, dệt nhuộm, giết mổ, thủy sản.
c) Máy tách rác lược cào
Ví dụ dòng CKM sản xuất tại Việt Nam: lưu lượng 0–100 m³/h, chiều dài máy 6–24 m, chiều rộng 1–5 m, motor 0.37–5.5 kW, điện áp 220 V hoặc 380 V. Thanh chắn tròn Ø 8–10 mm hoặc chữ nhật 10×40 mm, 8×60 mm; khe lọc 1–5 mm hoặc lớn hơn theo yêu cầu.
- Xử lý được lượng rác lớn, kích thước lớn ở đầu nguồn.
- Lắp trực tiếp trong mương, kênh, cửa nhận nước thủy điện, trạm bơm thoát nước.
- Kích thước và khối lượng lớn, cần móng và kết cấu đỡ chắc chắn.
5. So sánh máy tách rác tĩnh, trống quay và lược cào
| Tiêu chí | Máy tách rác tĩnh | Máy tách rác trống quay | Máy tách rác lược cào |
|---|---|---|---|
| Nguyên lý | Lọc trọng lực qua lưới cong | Lồng lọc quay + dao gạt + phun rửa | Song chắn + xích cào kéo rác |
| Khe lọc | 0.125–3 mm | 0.5–5 mm | 1–50 mm |
| Công suất motor | Không cần motor (trừ bản làm sạch tự động) | 0.37–1.5 kW | 0.37–5.5 kW |
| Ưu điểm | Rẻ, không tốn điện, ít hỏng | Tự làm sạch, lọc tinh tốt | Chịu rác lớn, lưu lượng lớn |
| Hạn chế | Cần cột nước rơi, dễ bám mỡ | Tốn điện, nước rửa lưới | Kích thước lớn, nhiều chi tiết mòn (xích, răng cào) |
| Phù hợp | Nước thải lưu lượng nhỏ–vừa | Nước thải công nghiệp nhiều sợi, rác nhỏ | Kênh mương, trạm bơm, nhà máy xử lý tập trung |
6. Motor cho máy tách rác: công suất, dòng điện, điện áp và biến tần
Motor là bộ phận quyết định độ ổn định của máy lược cào và trống quay. Máy thường dùng motor giảm tốc 3 pha 380 V 50 Hz, cấp bảo vệ IP55 trở lên do làm việc trong môi trường ẩm. Máy nhỏ có thể dùng motor 1 pha 220 V (công suất motor 1 pha lớn nhất là 7.5 kW).
| Công suất motor 4 pole | Dòng điện định mức 3 pha 380 V (xấp xỉ) | Dòng điện 1 pha 220 V (xấp xỉ) | Ứng dụng thường gặp |
|---|---|---|---|
| 0.37 kW | 1.0–1.1 A | 2.8–3.2 A | Trống quay nhỏ, lược cào khe tinh ngắn |
| 0.75 kW | 1.9–2.0 A | 5.0–5.6 A | Trống quay, lược cào chiều dài 3–6 m |
| 1.5 kW | 3.5–3.7 A | 9.5–10.5 A | Trống quay lớn, lược cào kênh rộng 1–1.5 m |
| 2.2 kW | 4.9–5.2 A | 13–15 A | Lược cào kênh rộng, rác nặng |
| 3 kW | 6.4–6.8 A | 18–20 A | Máy cào rác cửa nhận nước |
| 5.5 kW | 11–11.7 A | 32–35 A | Lược cào dài 15–24 m, rộng 3–5 m |
- Dòng điện thực tế phụ thuộc hiệu suất, hệ số công suất ghi trên nhãn motor.
- Dây cấp nguồn chọn theo bảng tra tiết diện dây dẫn.
- Rơ le nhiệt chỉnh bằng 1.05–1.15 lần dòng định mức.
Biến tần cho máy tách rác: chọn biến tần có công suất bằng hoặc lớn hơn 1 cấp so với motor, chế độ tải nặng (heavy duty, quá tải 150% trong 60 giây) cho lược cào; trống quay dùng chế độ tải thường. Dải tần làm việc phổ biến 20–50 Hz. Khi chạy dưới 20 Hz trong thời gian dài, quạt làm mát motor quay chậm, nhiệt độ cuộn dây tăng, có thể dùng motor có quạt cưỡng bức. Biến tần đặt trong tủ kín IP54 hoặc phòng điều khiển khô ráo.
7. Ứng dụng máy tách rác trong các ngành
- Nhà máy xử lý nước thải tập trung, khu công nghiệp: máy tách rác thô lược cào ở mương dẫn và máy tách rác tinh trống quay trước bể điều hòa.
- Nhà máy nước cấp, xử lý nước mặt: máy cào rác cửa nhận nước sông, hồ.
- Thủy điện, thủy lợi, trạm bơm tiêu thoát nước: máy vớt rác, máy cào rác song chắn chiều dài lớn bảo vệ tua bin và bơm.
- Chế biến thực phẩm, thủy sản, giết mổ: máy tách rác tĩnh hoặc trống quay khe 0.5–1 mm giữ lại vỏ, vụn thịt, vảy cá.
- Dệt nhuộm, may mặc: máy tách rác tinh giữ sợi vải, bông xơ trước bơm và bể sinh học.
- Giấy, bột giấy: tách mảnh giấy vụn, xơ sợi khỏi nước thải.
- Nuôi trồng thủy sản tuần hoàn: lưới cong, trống lọc giữ thức ăn thừa, phân cá.
8. Ưu điểm của máy lược rác tự động so với song chắn rác thủ công
- Tự động cào rác theo timer hoặc cảm biến, không cần người vớt rác liên tục.
- Giảm tắc nghẽn song chắn, giữ mực nước ổn định trước trạm bơm.
- Bảo vệ bơm nước thải, máy khuấy, đĩa phân phối khí và màng lọc phía sau.
- Giữ lại rác hữu cơ dạng rắn, góp phần giảm tải BOD, COD cho bể sinh học; dòng lưới tinh có thể giảm khoảng 10–40% COD dạng rắn lơ lửng tùy loại nước thải.
- Vật liệu inox 304/316 chống ăn mòn, làm việc liên tục 24/24.
- Nhiều kích thước, chiều rộng 0.3–5 m, lắp vừa mương có sẵn.
9. Chọn vật liệu chế tạo máy tách rác
| Vật liệu | Đặc điểm | Môi trường phù hợp |
|---|---|---|
| Inox 304 | Chống gỉ tốt, dễ gia công, giá vừa phải | Nước thải sinh hoạt, thực phẩm, pH 6–9 |
| Inox 316/316L | Có molypden, chịu clorua và hóa chất tốt hơn 304 | Nước lợ, nước biển, nước thải hóa chất, xi mạ |
| Thép mạ kẽm nhúng nóng | Giá thấp, cứng vững | Khung máy cào rác thô cửa nhận nước |
| Composite, sợi thủy tinh | Nhẹ, không gỉ, chịu axit nhẹ | Thân máy tách rác tĩnh, vỏ che |
- Nước có clorua cao: inox 304 dễ bị rỗ bề mặt.
- Nước thải nóng trên 60°C: kiểm tra giới hạn nhiệt của composite và gioăng.
- Rác mài mòn (cát, sỏi): răng cào và xích cần vật liệu chịu mài mòn.
10. Bảng giá máy tách rác (giá trung bình thị trường Việt Nam)
| Loại máy | Lưu lượng | Giá trung bình thị trường Việt Nam |
|---|---|---|
| Máy tách rác MRT-100 | 100 m³/ngày đêm | 45–75 triệu đồng |
| Máy tách rác MRT-200 | 200 m³/ngày đêm | 75–125 triệu đồng |
| Máy tách rác MRT-400 | 400 m³/ngày đêm | 150–300 triệu đồng |
| Máy tách rác tĩnh | 100 m³/ngày đêm | 25–35 triệu đồng |
| Máy tách rác tĩnh | 300 m³/ngày đêm | 50–75 triệu đồng |
| Máy tách rác lồng quay | 200 m³/ngày đêm | 45–80 triệu đồng |
| Máy tách rác lồng quay | 300 m³/ngày đêm | 55–90 triệu đồng |
| Máy tách rác lồng quay | 500 m³/ngày đêm | 100–150 triệu đồng |
| Máy tách rác lược cào | 100 m³/ngày đêm | 15–25 triệu đồng |
| Máy tách rác lược cào | 200 m³/ngày đêm | 22–40 triệu đồng |
| Máy tách rác lược cào | 300 m³/ngày đêm | 25–70 triệu đồng |
| Máy tách rác lược cào | 500 m³/ngày đêm | 35–100 triệu đồng |
- Giá thay đổi theo vật liệu (inox 304 hay 316), khe lọc, chiều dài máy và tủ điện.
- Bản có biến tần, cảm biến chênh mực nước, vít ép rác có giá cao hơn.
- Chưa gồm chi phí lắp đặt, kết cấu mương, đấu nối điện.
11. Vận hành an toàn và hệ thống bảo vệ của máy tách rác
- Bảo vệ quá tải: rơ le nhiệt, rơ le dòng hoặc khớp ly hợp trượt (torque limiter) trên trục cào ngắt khi rác cứng kẹt răng cào.
- Nút dừng khẩn cấp đặt gần máy, khóa nguồn khi thao tác vệ sinh lưới.
- Cảm biến chênh mực nước, phao báo mức cao cảnh báo tắc lưới, tràn mương.
- Nắp che xích và bánh răng ngăn kẹt tay, quần áo.
- Tiếp địa vỏ motor và tủ điện, dùng aptomat chống dòng rò ở khu vực ẩm ướt.
Xu hướng hiện nay là điều khiển bằng PLC, kết nối SCADA, chạy theo chênh mực nước thay cho timer cố định, kết hợp biến tần để giảm điện năng và giảm mài mòn xích, lưới.
12. Câu hỏi thường gặp về máy tách rác
a) Dành cho người đang khảo giá, sắp mua máy tách rác
- Nên chọn máy tách rác tĩnh, trống quay hay lược cào? Lưu lượng dưới 300 m³/ngày, có cột nước rơi 1–1.5 m thì máy tách rác tĩnh chi phí thấp nhất. Nước thải nhiều sợi, rác nhỏ cần tự làm sạch liên tục thì trống quay khe 0.5–2 mm. Kênh mương rộng, rác lớn và lưu lượng lớn thì máy tách rác lược cào.
- Khe lọc máy lược rác bao nhiêu là phù hợp? Tách rác thô thường 6–50 mm, tách rác tinh 0.25–6 mm. Nước thải sinh hoạt, công nghiệp thông dụng hay dùng 1–3 mm; nước thải thực phẩm, thủy sản dùng 0.5–1 mm.
- Giá máy tách rác 100 m³/ngày đêm khoảng bao nhiêu? Giá trung bình thị trường Việt Nam: máy tách rác tĩnh khoảng 25–35 triệu đồng, lược cào 15–25 triệu đồng, dòng MRT-100 khoảng 45–75 triệu đồng tùy vật liệu và phụ kiện.
- Máy tách rác inox 304 hay inox 316 tốt hơn? Inox 316 chịu clorua, nước lợ và hóa chất tốt hơn, giá cao hơn khoảng 20–40%. Nước thải sinh hoạt, thực phẩm pH 6–9 dùng inox 304 là phổ biến.
- Máy lược rác dùng motor bao nhiêu kW? Trống quay thường 0.37–1.5 kW, lược cào 0.37–5.5 kW, tùy chiều dài và chiều rộng song chắn. Motor 4 pole ghép hộp giảm tốc tỷ số lớn là cấu hình phổ biến.
- Mua máy tách rác cũ có tiết kiệm không? Máy cũ rẻ hơn 30–60% nhưng cần kiểm tra độ mòn xích, răng cào, lưới nêm, bạc đạn và cuộn dây motor; chi phí thay xích, lưới có thể chiếm tỷ lệ lớn so với giá máy.
b) Dành cho người đã mua, cần hướng dẫn lắp đặt, đấu điện, sử dụng
- Lắp máy tách rác lược cào nghiêng bao nhiêu độ? Góc nghiêng phổ biến 60–80° so với phương ngang. Khe hở giữa khung máy và thành mương cần bịt kín bằng tấm chắn để rác không lọt qua hai bên.
- Đấu điện motor máy tách rác 3 pha như thế nào? Motor 380 V công suất nhỏ thường đấu sao (Y), cấp nguồn qua aptomat, khởi động từ và rơ le nhiệt. Nếu cào quay ngược, đảo 2 trong 3 dây pha; tham khảo thêm cách đấu dây motor 3 pha.
- Cài timer máy lược rác chạy bao lâu? Mức khởi đầu phổ biến là chạy 2–5 phút, nghỉ 10–30 phút; sau đó điều chỉnh theo lượng rác thực tế. Dùng cảm biến chênh mực nước 100–200 mm sẽ chạy đúng lúc rác tích tụ.
- Có cần lắp biến tần cho máy tách rác không? Biến tần giúp khởi động mềm, chỉnh tốc độ cào hoặc tốc độ trống phù hợp lượng rác, giảm mài mòn. Chọn biến tần bằng hoặc lớn hơn 1 cấp công suất motor, chế độ tải nặng cho lược cào.
- Máy tách rác trống quay cần áp lực nước rửa bao nhiêu? Vòi phun rửa lưới thường dùng nước áp lực 2–4 bar; có thể tận dụng nước sau xử lý để tiết kiệm nước sạch.
c) Dành cho người gặp lỗi do dùng sai cách, cần cách khắc phục hoặc giải pháp tiết kiệm chi phí
- Máy tách rác bị tràn nước, nước không qua lưới? Nguyên nhân thường do lưới bị bít dầu mỡ hoặc khe quá nhỏ so với lưu lượng. Rửa lưới bằng nước nóng, chất tẩy dầu mỡ, tăng tần suất chạy; nếu tràn thường xuyên, kiểm tra lại lưu lượng thực tế so với công suất máy.
- Motor máy lược rác nóng, nhảy rơ le nhiệt? Thường do rác cứng kẹt răng cào, xích chùng, hộp số thiếu dầu hoặc mất pha. Đo dòng 3 pha, so với dòng định mức trên nhãn; kiểm tra thêm motor bị lệch pha.
- Xích lược cào bị đứt, răng cào cong? Do vật cứng lớn (đá, gỗ, sắt) lọt vào. Lắp song chắn thô phía trước, thêm khớp ly hợp trượt để motor không truyền toàn bộ mô men khi kẹt.
- Làm sao giảm tiền điện máy tách rác? Chuyển từ chạy liên tục sang chạy theo timer hoặc cảm biến chênh mực nước có thể giảm 50–80% thời gian chạy motor; dùng biến tần hạ tần số khi lượng rác ít.
- Lưới máy tách rác tĩnh bị mòn, thủng? Có thể thay riêng tấm lưới nêm đúng khe và góc cung thay vì thay cả máy, chi phí thấp hơn nhiều.
13. Kết luận
Máy tách rác là cấp xử lý đầu tiên, quyết định độ ổn định của toàn bộ hệ thống xử lý nước thải. Máy tách rác tĩnh phù hợp lưu lượng nhỏ và cần tiết kiệm điện; máy trống quay cho nước thải nhiều sợi, rác nhỏ; máy lược cào cho kênh mương, lưu lượng và rác lớn. Khi chọn máy, cần xác định lưu lượng, khe lọc, vật liệu, công suất động cơ giảm tốc và phương án điều khiển (timer, cảm biến, biến tần) để máy chạy bền, ít tắc và tiết kiệm chi phí.












