Sơ Đồ Và Cách Đấu Dây Motor Máy Giặt Dễ Hay Khó?

Motor máy giặt là động cơ điện biến điện năng thành chuyển động quay của mâm giặt hoặc lồng giặt, quyết định khả năng giặt, xả và vắt của máy. Máy giặt gia đình dùng 3 loại motor chính: motor cảm ứng 1 pha có tụ (máy giặt cửa trên đời cũ, công suất khoảng 120–360W), motor cổ góp có chổi than (máy giặt cửa trước, 300–800W, tốc độ phần ứng 11.500–15.000 vòng/phút) và motor không chổi than BLDC hoặc truyền động trực tiếp (máy giặt inverter).

Cách đấu dây motor máy giặt loại có tụ không khó: motor có 3 dây gồm 1 dây chung và 2 dây cuộn dây; tụ khoảng 8–14 µF, 450V mắc giữa 2 dây cuộn dây, nguồn 220V cấp vào dây chung và một trong hai dây cuộn dây; đổi đầu cấp nguồn sẽ đổi chiều quay. Bài viết trình bày cấu tạo, thông số điện áp, dòng điện, sơ đồ đấu dây, cách chẩn đoán lỗi và cách chọn motor thay thế.

1. Cấu tạo máy giặt và vị trí của motor máy giặt

Motor nằm ở đáy máy (máy cửa trên) hoặc phía sau, dưới thùng giặt (máy cửa trước), liên kết với các bộ phận khác để thực hiện chu trình giặt, xả, vắt.

• Van cấp nước (van điện từ): đặt gần đầu cấp nước, đóng mở tự động theo lượng nước mà bo mạch tính toán.
• Bơm xả: motor bơm nhỏ khoảng 30–40W, đưa nước ra ngoài ở giai đoạn xả và vắt; một số máy có thêm bơm tuần hoàn.
• Lồng giặt và thùng chứa: lồng trong chứa quần áo, có lỗ thoát nước; thùng ngoài chứa nước, bao quanh lồng trong.
• Mâm giặt và trục quay: mâm tạo dòng xoáy trong nước có chất tẩy; trục truyền chuyển động từ motor tới mâm hoặc lồng.
• Bộ ly hợp hoặc hộp số (máy cửa trên): chuyển giữa chế độ quay mâm khi giặt và quay cả lồng khi vắt.
• Motor: tạo chuyển động quay đảo chiều khi giặt và quay một chiều tốc độ cao khi vắt.
• Bo mạch điều khiển (PCB): tính khối lượng đồ giặt, lượng nước, thời gian giặt theo thuật toán logic mờ, điều khiển motor qua rơ le, triac hoặc mạch inverter.
• Ống xả: dẫn nước bẩn ra ngoài sau mỗi lượt giặt, xả.

2. Các loại motor máy giặt và thông số kỹ thuật

Tốc độ quay và công suất là hai thông số chính của động cơ điện trong máy giặt. Mỗi loại motor có dải công suất, dòng điện và cách điều khiển khác nhau.

a) Motor cảm ứng 1 pha có tụ (motor không đồng bộ)

Dùng phổ biến trong máy giặt cửa trên truyền động bằng dây curoa. Đây là motor 1 pha có 2 cuộn dây giống nhau, chạy cùng tốc độ theo cả hai chiều. Công suất thường 120–360W, tốc độ khoảng 1.300–1.450 vòng/phút (4 cực). Khi giặt, mâm quay khoảng 120–300 vòng/phút sau bộ truyền; khi vắt, lồng quay khoảng 400–800 vòng/phút.

b) Motor cổ góp (motor vạn năng có chổi than)

Thường gặp ở máy giặt cửa trước đời cũ. Công suất 300–800W, tốc độ phần ứng 11.500–15.000 vòng/phút, qua dây curoa giảm xuống tốc độ lồng giặt. Tốc độ được điều khiển bằng triac và cảm biến tốc độ (tachometer). Nhược điểm là chổi than mòn theo thời gian, cần thay định kỳ.

c) Motor không chổi than BLDC và truyền động trực tiếp

Dùng trong máy giặt inverter. Rotor nam châm vĩnh cửu, điều khiển bằng mạch inverter trên bo mạch nên tốc độ thay đổi liên tục, êm, ít hao điện. Loại truyền động trực tiếp gắn thẳng vào lồng giặt, không cần dây curoa, puly.

d) Bảng thông số điện cơ bản

• Số ampe trong bảng là giá trị tham khảo; đọc theo tem motor thực tế.
• Motor có tụ chạy trực tiếp 220V; motor BLDC chỉ chạy được qua bo inverter của máy.
• Biến tần công nghiệp thông thường dùng cho motor 3 pha; motor 1 pha có tụ đi qua biến tần sẽ làm tụ phát nóng, dòng tăng cao.

e) Một số motor máy giặt tiêu biểu

• Motor CESET CIM2/55-132/WHE1 dùng cho máy giặt Whirlpool, Bauknecht: công suất khoảng 800W, tốc độ phần ứng khoảng 17.000 vòng/phút.
• Motor Haier HCD63/39 dùng cho máy giặt Candy, Haier: công suất khoảng 220W, khoảng 13.000 vòng/phút.
• Motor Welling HXGP2I dùng cho máy giặt Samsung: công suất khoảng 300W, điều khiển điện tử.

3. Sơ đồ và cách đấu dây motor máy giặt

Motor máy giặt loại có tụ quay được 2 chiều với tốc độ bằng nhau. Khi giặt, bo mạch hoặc công tắc thời gian cấp điện luân phiên vào 2 đầu dây để đảo chiều, giúp quần áo không bị xoắn vào nhau. Khi vắt, điện chỉ cấp vào một đầu, motor quay một chiều và bộ ly hợp chuyển chuyển động sang lồng giặt.

a) Cách đấu dây motor máy giặt 3 dây có tụ

• Xác định dây chung: đo điện trở giữa 3 dây, cặp có điện trở lớn nhất là 2 đầu cuộn dây; dây còn lại là dây chung.
• Mắc tụ (thường 8–14 µF, 450V; đọc theo tụ cũ hoặc tem motor) giữa 2 đầu cuộn dây.
• Cấp nguồn 220V: một dây vào dây chung, dây còn lại vào một trong hai đầu cuộn dây.
• Đổi chiều quay: chuyển dây nguồn từ đầu cuộn dây này sang đầu cuộn dây kia; vì 2 cuộn dây máy giặt giống nhau nên motor quay hai chiều với tốc độ bằng nhau.

b) Cách đấu motor máy giặt 2 cấp tốc độ

Một số motor 220V 50Hz có 2 cấp tốc độ, dây trắng và dây cam là hai đầu ra tốc độ:

• Tốc độ chậm: đầu còn lại của tụ nối với dây trắng rồi đấu vào nguồn, dây cam nối nguồn; motor quay khoảng 950 vòng/phút, dòng khoảng 4,0A (giá trị tham khảo, đọc theo tem motor).
• Tốc độ nhanh: đầu tụ nối với dây cam rồi đấu vào nguồn, dây trắng cũng nối vào nguồn; motor quay khoảng 1.450 vòng/phút, dòng khoảng 4,7A (giá trị tham khảo, đọc theo tem motor).
• Loại motor này có rơ le nhiệt bảo vệ nối trên dây trắng, tự ngắt khi cuộn dây quá nhiệt.

c) Đấu motor máy giặt cũ dùng cho việc khác

• Motor có tụ có thể dùng chạy máy mài nhỏ, máy khuấy, quạt; aptomat bảo vệ khoảng 6A là đủ cho motor dưới 400W (tham khảo).
• Motor cổ góp chạy trực tiếp 220V sẽ quay rất nhanh khi không tải; cần mạch điều tốc. Có thể xem các loại bộ điều khiển tốc độ motor 220V.
• Motor BLDC truyền động trực tiếp cần bo điều khiển riêng, không cắm thẳng 220V.

4. Máy giặt truyền động gián tiếp và truyền động trực tiếp

Mọi máy giặt đều giặt bằng cách đảo quần áo trong nước có chất tẩy. Khác biệt nằm ở cách truyền chuyển động từ motor tới lồng giặt.

• Electrolux là một trong những hãng dùng nhiều thiết kế dây curoa, puly gắn phía sau lồng giặt.
• Tổn hao qua dây curoa và puly làm máy truyền động gián tiếp tốn điện hơn một chút.
• Dây curoa mòn, trượt làm lồng quay yếu dù motor vẫn tốt.

5. Cách chẩn đoán lỗi motor máy giặt

a) Dấu hiệu motor có vấn đề

• Máy có điện, có tiếng ù nhưng mâm hoặc lồng không quay, hoặc quay yếu.
• Tiếng ồn lạ, rít, lạch cạch khi vận hành.
• Máy dừng đột ngột giữa chu trình, motor nóng, có mùi khét.
• Aptomat hoặc cầu chì nhảy khi bắt đầu giặt hoặc vắt.

b) Trình tự kiểm tra

• Kiểm tra nguồn, cầu chì, công tắc cửa và dây nối tới motor.
• Đo tụ bằng đồng hồ có thang đo điện dung; tụ giảm quá 10–15% so với giá trị ghi trên vỏ là tụ yếu.
• Đo điện trở 2 cuộn dây: motor có tụ thường vài chục ohm mỗi cuộn, 2 cuộn xấp xỉ bằng nhau; đo thông ra vỏ là chạm mát.
• Kiểm tra chổi than (motor cổ góp), dây curoa, vòng bi.

Nếu cuộn dây bị chạm, cháy, có thể đối chiếu thêm các bước ở bài cách kiểm tra motor bị cháy.

6. Bảo dưỡng motor máy giặt

• Vệ sinh lưới lọc, bơm xả định kỳ để bơm không quá tải.
• Kiểm tra dây curoa: nhấn giữa dây lún khoảng 10–15 mm là vừa; dây nứt, chai bóng cần thay.
• Thay chổi than motor cổ góp khi chổi mòn còn khoảng 1/3 chiều dài ban đầu.
• Giữ khoang motor khô ráo, không để nước rò rỉ xuống motor và tụ.
• Giặt đúng khối lượng định mức của máy; giặt quá tải làm motor và dây curoa chịu lực lớn.

7. So sánh các loại motor máy giặt

8. Chọn motor máy giặt thay thế

• Đọc tem motor cũ: điện áp, công suất, tốc độ, dòng điện, giá trị tụ và mã motor.
• Chọn đúng loại motor (có tụ, cổ góp, BLDC); motor BLDC phải tương thích bo mạch của máy.
• Kiểm tra kích thước gá lắp, đường kính trục, puly để lắp vừa khung máy.
• Thay tụ mới cùng giá trị khi thay motor có tụ.
• Thông số chung về motor điện tham khảo tại bài thông số kỹ thuật motor điện 1 pha và 3 pha.

9. Câu hỏi thường gặp về motor máy giặt

a) Dành cho người đang khảo giá, sắp mua motor máy giặt

• Motor máy giặt cửa trên thường có công suất bao nhiêu? Motor cảm ứng có tụ của máy giặt cửa trên thường 120–360W, điện áp 220V, dòng khoảng 0,8–2,2A (tham khảo, đọc theo tem motor). Máy giặt 7–9 kg phần lớn dùng motor 150–250W.
• Có thay motor máy giặt khác hãng được không? Được nếu cùng loại motor, cùng công suất, tốc độ, kích thước gá và đường kính trục. Motor BLDC truyền động trực tiếp thì cần đúng mã vì phụ thuộc bo mạch.
• Motor máy giặt inverter có ưu điểm gì so với motor thường? Motor inverter BLDC điều khiển tốc độ liên tục, êm, tiết kiệm điện hơn khoảng 20–40% so với motor có tụ cùng công suất, ít bộ phận hao mòn như chổi than, dây curoa.
• Mua motor máy giặt cũ cần kiểm tra gì? Đo điện trở 2 cuộn dây cân bằng, không chạm vỏ, quay trục êm không rơ, tụ đúng giá trị; chạy thử 220V vài phút không nóng bất thường.
• Tụ motor máy giặt chọn bao nhiêu µF? Thường 8–14 µF, điện áp 450V, chọn đúng giá trị ghi trên tụ cũ hoặc tem motor. Tụ lệch giá trị làm motor yếu hoặc nóng. Xem thêm cách chọn tụ điện cho motor.

b) Dành cho người đã mua, cần hướng dẫn lắp đặt, đấu điện, sử dụng

• Motor máy giặt 3 dây đấu thế nào cho chạy? Tụ mắc giữa 2 đầu cuộn dây, nguồn 220V cấp vào dây chung và một đầu cuộn dây. Muốn đảo chiều, chuyển dây nguồn sang đầu cuộn dây còn lại.
• Làm sao tìm dây chung của motor máy giặt? Đo điện trở từng cặp dây: cặp có điện trở lớn nhất là hai đầu cuộn dây (bằng tổng 2 cuộn), dây còn lại là dây chung.
• Motor máy giặt cũ chạy máy mài, máy khuấy được không? Motor có tụ chạy trực tiếp 220V, phù hợp tải nhẹ dưới công suất tem. Motor cổ góp cần bộ điều tốc vì không tải quay tới hàng chục nghìn vòng/phút.
• Dây curoa motor máy giặt căng bao nhiêu là đủ? Nhấn tay giữa dây lún khoảng 10–15 mm. Căng quá làm nóng vòng bi motor, chùng quá làm trượt, lồng quay yếu.
• Có dùng biến tần để điều tốc motor máy giặt có tụ không? Biến tần công nghiệp thiết kế cho motor 3 pha; motor 1 pha có tụ qua biến tần làm dòng qua tụ tăng cao. Với motor cũ tận dụng, phương án thường dùng là thay bằng motor 3 pha nhỏ chạy biến tần hoặc dùng bộ điều tốc phù hợp.

c) Dành cho người gặp lỗi do dùng sai cách, cần cách khắc phục hoặc giải pháp tiết kiệm chi phí

• Motor máy giặt kêu ù nhưng không quay? Nguyên nhân thường gặp nhất là tụ hỏng hoặc yếu; thay tụ cùng giá trị là cách khắc phục rẻ nhất. Nếu tụ tốt, kiểm tra kẹt mâm, kẹt vòng bi.
• Máy giặt quay yếu, vắt không khô? Kiểm tra dây curoa trượt, tụ giảm điện dung, chổi than mòn. Thay dây curoa hoặc tụ chi phí thấp hơn nhiều so với thay motor.
• Motor máy giặt nóng, có mùi khét? Giặt quá khối lượng định mức, tụ sai giá trị hoặc cuộn dây chập vòng. Dừng máy, đo điện trở cuộn dây và kiểm tra lại khối lượng đồ giặt.
• Đấu nhầm dây motor máy giặt làm nhảy aptomat? Thường do cấp nguồn thẳng vào 2 đầu cuộn dây không qua tụ hoặc chạm vỏ. Đo lại để xác định dây chung rồi đấu theo sơ đồ.
• Motor máy giặt kêu to khi vắt? Vòng bi motor hoặc vòng bi lồng giặt mòn, đồ giặt dồn một phía. Phân bố lại đồ giặt; nếu tiếng rít còn, thay vòng bi thường rẻ hơn thay motor.

10. Kết luận

Motor máy giặt gồm 3 loại chính: motor cảm ứng có tụ 120–360W, motor cổ góp 300–800W và motor BLDC trong máy giặt inverter. Với motor có tụ, đấu dây chỉ cần xác định đúng dây chung, mắc tụ giữa 2 đầu cuộn dây và cấp 220V. Phần lớn lỗi quay yếu, kêu ù đến từ tụ, dây curoa hoặc chổi than; kiểm tra đúng trình tự giúp xử lý nhanh và tiết kiệm chi phí sửa chữa.