0981676163Miền Nam
0984601144Miền Bắc

Momen Xoắn Là Gì? Ý Nghĩa Và Công Thức Tính Momen Xoắn Trên Trục Động Cơ Điện

Viết bởi: Bảo Nhi
Bảo Nhi
Mình là Bảo Nhi, hiện tại mình đang phụ trách công việc viết bài, kiểm duyệt nội dung tại Minhmotor. Mình sinh năm 2000, tốt nghiệp cử nhân Trường Đại học Tài chính - Marketing, nơi mình học tập được rất nhiều kiến thức và nền tảng giúp mình rất nhiều trong công việc hiện tại. Với sự nhiệt huyết và đam mê của tuổi trẻ cùng với sự hỗ trợ rất nhiệt tình từ các anh chị em đồng nghiệp, chúng mình luôn cố gắng đem đến những giải pháp ứng dụng động cơ điện, động cơ giảm tốc, máy bơm nước thiết thực nhất cho mọi người.
17 thg 10 2026 11:56

Momen xoắn (mô men xoắn, torque, ký hiệu T hoặc M) là đại lượng đo khả năng làm quay của một lực quanh trục, bằng lực nhân với cánh tay đòn: T = F × r, đơn vị Nm. Với motor điện, momen xoắn trên trục được tính nhanh bằng công thức T (Nm) = 9550 × P (kW) / n (vòng/phút); ví dụ motor 1.5kW 4 cực quay 1440 vòng/phút cho momen định mức khoảng 9.95 Nm, còn motor giảm tốc 1.5kW tỷ số 30 cho momen trục ra khoảng 280 Nm.

Bài viết giải thích ý nghĩa momen xoắn, công thức tính momen trên trục motor và trục ra hộp giảm tốc, bảng momen định mức theo công suất và số cực, cách tính lực kéo của motor giảm tốc từ tải thực tế, ảnh hưởng của điện áp, biến tần và loại tải tới momen.

1. Momen xoắn là gì? Ý nghĩa của momen xoắn

Khi một lực F tác dụng vào một vật tại khoảng cách r tính từ tâm quay, vật chịu một momen xoắn T = F × r. Ví dụ dùng cờ lê dài 0.3 m, tay đẩy 100 N thì momen siết bu lông là 30 Nm; cùng lực đó với cờ lê dài 0.6 m cho 60 Nm. Momen xoắn là đại lượng vector, chiều phụ thuộc chiều lực và chiều quay.

Trong truyền động cơ khí, momen xoắn cho biết trục quay khỏe tới đâu: momen càng lớn, motor càng kéo, nâng, khuấy được tải nặng hơn. Công suất thì cho biết khả năng sinh công trong một đơn vị thời gian, tức là kéo tải đó nhanh tới đâu. Hai đại lượng liên hệ qua tốc độ quay: cùng một công suất, trục quay càng chậm thì momen càng lớn. Đây là lý do motor giảm tốc quay chậm nhưng kéo được tải nặng.

Đơn vị và quy đổi thường gặp:

  • 1 Nm = 0.102 kgf.m; 1 kgf.m = 9.81 Nm.
  • 1 lbf.ft = 1.356 Nm; 1 lbf.in = 0.113 Nm.
  • 1 kNm = 1000 Nm (thường dùng cho hộp giảm tốc cỡ lớn).

2. Công thức tính momen xoắn trên trục motor

a) Công thức theo công suất và tốc độ

T = 9550 × P / n

  • T: momen xoắn trên trục (Nm).
  • P: công suất cơ trên trục motor (kW), là số kW ghi trên tem.
  • n: tốc độ quay (vòng/phút), lấy tốc độ định mức trên tem (ví dụ 1440 hoặc 1450 vòng/phút với motor 4 cực).

Suy ra công suất: P = T × n / 9550. Hằng số 9550 đến từ 60 × 1000 / (2 × 3.14). Một số tài liệu viết T = 9.55 × P / n khi P tính bằng W, kết quả giống nhau.

Công thức áp dụng cho mọi trục quay (motor 3 pha không đồng bộ, motor 1 pha, motor servo, trục ra hộp số), miễn là P và n là giá trị tại cùng một trục. Với động cơ có momen thay đổi mạnh theo tốc độ, momen tại từng điểm làm việc được đọc trên đường đặc tính momen – tốc độ của nhà sản xuất.

b) Momen tính chọn khớp nối và thiết bị truyền động

Khi chọn khớp nối, trục, then, momen tính toán thường nhân thêm hệ số làm việc K cho các đỉnh momen lúc khởi động và va đập: Tt = T × K. Hệ số K thường từ 1.5 đến 2.0 (ví dụ K = 1.7 với tải băng tải khởi động có tải).

c) Momen khởi động và momen cực đại của motor

  • Motor 3 pha 4 cực hiệu suất IE2/IE3: momen khởi động thường bằng 2.0–2.3 lần momen định mức, momen cực đại 2.2–2.8 lần.
  • Motor 1 pha có tụ khởi động: momen khởi động khoảng 1.8–2.5 lần định mức; loại chỉ có tụ ngậm chỉ khoảng 0.3–0.6 lần, phù hợp quạt, bơm nhẹ.
  • Momen tỷ lệ với bình phương điện áp: điện áp còn 90% thì momen còn khoảng 81%.

3. Bảng momen xoắn định mức của motor điện 3 pha theo công suất

Bảng tính theo T = 9550 × P / n với tốc độ định mức tham khảo: 4 cực 1440 vòng/phút, 2 cực 2880 vòng/phút, 6 cực 960 vòng/phút, 8 cực 720 vòng/phút.

Công suất (kW)Momen motor 4 cực (Nm)Momen motor 2 cực (Nm)Momen motor 6 cực (Nm)Momen motor 8 cực (Nm)Dòng định mức 380V (A, tham khảo)
0.372.451.233.684.91khoảng 1.1
0.754.972.497.469.95khoảng 2
1.59.954.9714.919.9khoảng 3.5
2.214.67.3021.929.2khoảng 5
319.99.9529.839.8khoảng 6.8
426.513.339.853.1khoảng 8.8
5.536.518.254.773.0khoảng 11.5
7.549.724.974.699.5khoảng 15.5
1173.036.5109146khoảng 22
1599.549.7149199khoảng 30
2214673.0219292khoảng 43
3019999.5298398khoảng 57
  • Momen và dòng điện là giá trị tham khảo; đọc theo tốc độ, dòng In trên tem motor.
  • Cùng công suất, motor 6 cực, 8 cực có momen gấp 1.5 và 2 lần motor 4 cực nhưng dòng điện cao hơn 5–15%.
  • Motor 3 pha dùng điện áp 380V (đấu sao hoặc tam giác tùy tem 220/380V hoặc 380/660V).

Xem thêm các dòng motor 6 cực 960 vòng/phút, motor 8 cực và motor tua chậm khi cần momen lớn mà không dùng hộp số.

4. Công thức tính momen xoắn trục ra hộp giảm tốc (lực kéo motor giảm tốc)

Hộp giảm tốc giảm tốc độ i lần và tăng momen gần i lần (trừ tổn hao):

  • Tốc độ trục ra: n2 = n1 / i.
  • Momen trục ra: T2 = 9550 × P × η / n2 = T1 × i × η.
  • η: hiệu suất hộp số. Hộp bánh răng trụ, bánh răng côn, cyclo thường 0.90–0.96; hộp trục vít bánh vít khoảng 0.5–0.9 tùy tỷ số (tỷ số càng lớn hiệu suất càng thấp).

Ví dụ 1: motor 1.5kW 4 cực (1440 vòng/phút), hộp bánh răng i = 30, η = 0.95: n2 = 48 vòng/phút; T2 = 9550 × 1.5 × 0.95 / 48 ≈ 283 Nm.

Ví dụ 2: cùng motor 1.5kW 4 cực, hộp trục vít i = 30, η ≈ 0.72: T2 = 9550 × 1.5 × 0.72 / 48 ≈ 215 Nm, thấp hơn khoảng 24% so với hộp bánh răng cùng tỷ số.

a) Hệ số làm việc SF khi chọn hộp giảm tốc

Momen trục ra tính được nhân với hệ số làm việc (Service Factor) rồi so với momen định mức của hộp số trong catalog: T2 × SF ≤ T2 định mức.

Đặc tính tảiChạy dưới 3 giờ/ngàyChạy 3–10 giờ/ngàyChạy 10–24 giờ/ngày
Tải đều (băng tải nhẹ, bơm, quạt)0.8–1.01.01.25
Va đập vừa (máy trộn, băng tải nặng, tời)1.0–1.251.25–1.51.5–1.75
Va đập nặng (máy nghiền, máy đập, máy ép)1.51.752.0
  • Hệ số SF là giá trị tham khảo, mỗi hãng hộp số có bảng riêng.
  • Khởi động, đảo chiều trên 10 lần/giờ: SF tăng thêm khoảng 0.1–0.25.
  • SF thực tế = T2 định mức của hộp / T2 tính toán; SF dưới 1 nghĩa là hộp chạy vượt momen định mức, tuổi thọ bánh răng và vòng bi giảm theo mức vượt.

b) Tính momen từ tải thực tế

Khi biết tải mà chưa biết công suất, tính momen trục ra từ lực và bán kính, sau đó suy ra công suất motor:

  • Tời nâng: F = m × 9.81; T = F × D / 2.
  • Băng tải, xe đẩy trên ray: F = μ × m × 9.81 (μ là hệ số ma sát lăn hoặc trượt) cộng thêm thành phần dốc nếu có.
  • Tốc độ trục ra: n2 = v / (3.14 × D), với v là vận tốc dài (m/phút), D là đường kính tang, puly (m).

Ví dụ: tời nâng 500 kg, tang D = 0.2 m, tốc độ nâng 10 m/phút. F = 500 × 9.81 = 4905 N; T2 = 4905 × 0.1 ≈ 490 Nm; n2 = 10 / (3.14 × 0.2) ≈ 15.9 vòng/phút; công suất trên trục ra P = 490 × 15.9 / 9550 ≈ 0.82 kW; chia hiệu suất truyền động 0.85 được khoảng 0.96 kW. Motor 1.1kW là cấp gần nhất phía trên; motor 1.5kW cho dư công suất khoảng 1.5 lần. Với motor 4 cực 1440 vòng/phút, tỷ số truyền cần khoảng i = 1440 / 15.9 ≈ 90.

Chi tiết cách tính công suất xem tại bài tính công suất động cơ điện.

5. Bảng lực momen xoắn hộp giảm tốc

a) Momen xoắn hộp giảm tốc cycloid

Hộp giảm tốc cycloid truyền lực qua đĩa cycloid và chốt kim, chịu quá tải va đập tốt, hiệu suất 1 cấp khoảng 0.9–0.95.

b) Mã lực và momen xoắn hộp giảm tốc trục vít NMRV

Bảng momen hộp giảm tốc trục vít NMRV, cột momen trục ra M2 là giá trị cần so với momen tải đã nhân SF.

  • Momen xoắn trục ra xem ở cột thứ 3 (M2).

c) Momen motor giảm tốc bánh răng tải nặng

d) Momen xoắn hộp giảm tốc bánh răng côn trục ra vuông góc

Hộp giảm tốc bánh răng côn trục ra vuông góc có hiệu suất cao tương đương hộp bánh răng trụ, momen trục ra lớn hơn hộp trục vít cùng cỡ ở cùng tỷ số.

Tổng hợp các dòng motor giảm tốc và hộp giảm tốc giúp đối chiếu momen trục ra theo công suất (motor 4 cực, 6 cực, 8 cực) và tỷ số truyền.

6. Các loại tải làm momen xoắn thay đổi

Loại tảiQuan hệ momen – tốc độVí dụ ứng dụngĐặc điểm khi giảm tốc độ
Momen không đổiT gần như không đổi, P tỷ lệ thuận với nBăng tải, tời, cẩu trục, máy nén piston, máy trộnMomen tải giữ nguyên, công suất giảm theo tốc độ
Momen tăng theo bình phương tốc độT tỷ lệ n², P tỷ lệ n³Bơm ly tâm, quạt, máy thổi khíGiảm 20% tốc độ, công suất giảm khoảng 49%
Công suất không đổiT tỷ lệ nghịch với nMáy cuốn, trục chính máy công cụTốc độ thấp cần momen cao
Momen khởi động lớnT khởi động cao hơn T làm việc 1.5–3 lầnMáy nghiền, băng tải đầy tải, máy khuấy đặcCần kiểm tra momen khởi động của motor
  • Ma sát nghỉ lớn hơn ma sát chuyển động, nên momen lúc khởi động có tải thường cao hơn lúc chạy ổn định.
  • Vật liệu khuấy đặc dần, băng tải nạp liệu không đều làm momen dao động theo thời gian.
  • Quán tính lớn (bánh đà, quạt cỡ lớn) kéo dài thời gian khởi động, motor chịu dòng khởi động lâu hơn.

7. Momen xoắn khi motor chạy biến tần

  • Dưới tần số định mức 50 Hz, biến tần giữ tỷ lệ U/f nên momen gần như không đổi; tốc độ thấp kéo dài thì quạt làm mát trên trục motor yếu đi, motor nóng hơn.
  • Trên 50 Hz, điện áp không tăng thêm nên momen giảm gần theo tỷ lệ 50/f; ví dụ chạy 75 Hz momen còn khoảng 67%.
  • Biến tần điều khiển vector cho momen khởi động khoảng 150% định mức ở tần số thấp (khoảng 0.5–1 Hz), phù hợp băng tải, máy trộn khởi động có tải.
  • Biến tần chọn theo dòng định mức motor: motor 3 pha 380V dùng biến tần 3 pha vào 380V; motor 3 pha 220/380V công suất nhỏ có thể dùng biến tần 1 pha vào 220V ra 3 pha 220V khi đấu tam giác.

Tham khảo thêm nguyên lý hoạt động của máy biến tần và dòng động cơ biến tần có quạt làm mát cưỡng bức cho ứng dụng chạy tốc độ thấp lâu dài.

8. Momen xoắn của động cơ điện so với động cơ đốt trong

  • Động cơ đốt trong: momen cực đại chỉ đạt trong một dải vòng tua nhất định (ví dụ 1500–4000 vòng/phút), ở vòng tua thấp momen nhỏ nên cần ly hợp và hộp số nhiều cấp.
  • Động cơ điện: có momen lớn ngay từ lúc khởi động; motor 3 pha có momen khởi động khoảng 2 lần định mức, motor điều khiển bằng biến tần hoặc servo đạt momen định mức từ tốc độ gần 0.
  • Hiệu suất: motor điện công nghiệp đạt khoảng 80–96% tùy công suất và cấp hiệu suất, trong khi động cơ đốt trong thường dưới 40%.
  • Ô tô điện và xe hybrid tận dụng đặc tính momen lớn ở tốc độ thấp này để tăng tốc nhanh mà không cần hộp số nhiều cấp.

9. Câu hỏi thường gặp về momen xoắn

a) Dành cho người đang khảo giá, sắp mua motor, motor giảm tốc

  • Motor 0.75kW, 1.5kW, 2.2kW có momen xoắn bao nhiêu Nm? Với motor 4 cực 1440 vòng/phút, momen định mức lần lượt khoảng 4.97 Nm, 9.95 Nm và 14.6 Nm; motor 6 cực cùng công suất khoảng 7.46 Nm, 14.9 Nm và 21.9 Nm.
  • Cách tính lực kéo motor giảm tốc khi biết công suất và tỷ số truyền? T2 = 9550 × P × η / n2, với n2 = n1 / i. Motor giảm tốc 2.2kW 4 cực tỷ số 40 (36 vòng/phút), hộp bánh răng η = 0.95 cho khoảng 554 Nm.
  • Cùng momen, nên chọn motor 4 cực kèm hộp số hay motor 6 cực, 8 cực? Motor 4 cực phổ biến, nhỏ gọn, dòng điện thấp hơn cùng công suất; motor 6 cực, 8 cực cho momen trục gấp 1.5–2 lần không cần hộp số nhưng khối lượng và kích thước lớn hơn. Chọn theo tốc độ trục ra cần dùng.
  • Hộp trục vít và hộp bánh răng cùng tỷ số, momen khác nhau thế nào? Ở tỷ số 30, hộp bánh răng hiệu suất khoảng 0.95 còn trục vít khoảng 0.72, nên cùng motor 1.5kW cho khoảng 283 Nm so với 215 Nm. Trục vít có ưu điểm tự hãm ở tỷ số lớn và giá thấp hơn.
  • Momen xoắn cực đại trong catalog hộp số dùng để làm gì? Đó là giới hạn momen đỉnh trong thời gian ngắn (khởi động, va đập), thường gấp 1.5–2.5 lần momen định mức; momen làm việc liên tục so với cột momen định mức sau khi nhân hệ số SF.

b) Dành cho người đã mua, cần hướng dẫn lắp đặt, đấu điện, sử dụng

  • Đo momen xoắn thực tế của motor đang chạy bằng cách nào? Cách đơn giản là đo dòng điện bằng ampe kìm: dòng gần In thì momen gần định mức; dòng bằng 50% In thì momen khoảng 40–45% định mức (vì dòng không tải motor chiếm khoảng 30–50% In). Đo chính xác dùng cảm biến momen gắn trên trục.
  • Đấu sai sao – tam giác ảnh hưởng momen thế nào? Motor tem 220/380V nhưng đấu tam giác vào lưới 380V sẽ quá áp và nóng rất nhanh; motor tem 380/660V mà đấu sao vào 380V thì điện áp mỗi cuộn chỉ còn 58%, momen giảm còn khoảng 1/3. Cách đấu xem bài cách đấu dây motor 3 pha.
  • Chạy biến tần ở 25 Hz motor còn đủ momen không? Ở 25 Hz momen định mức vẫn giữ được, tốc độ còn một nửa và công suất trên trục còn khoảng 50%; motor chạy lâu ở tần số thấp với tải momen không đổi sẽ nóng hơn do quạt làm mát quay chậm.
  • Khi nối trục motor với hộp số cần lưu ý gì về momen? Khớp nối và then chọn theo momen tính toán đã nhân hệ số K khoảng 1.5–2; độ lệch tâm hai trục giữ dưới khoảng 0.05–0.1 mm để không phát sinh tải phụ lên vòng bi.
  • Giảm điện áp có làm giảm momen? Có. Momen tỷ lệ với bình phương điện áp; lưới chỉ còn 342V (90%) thì momen khởi động và momen cực đại còn khoảng 81%, motor tải nặng dễ khởi động không lên.

c) Dành cho người gặp lỗi do dùng sai cách, cần cách khắc phục hoặc giải pháp tiết kiệm chi phí

  • Motor giảm tốc khởi động có tải bị ì, aptomat nhảy? Momen khởi động yêu cầu vượt momen motor (thường 2–2.3 lần định mức) hoặc điện áp tụt do dây dài. Đo điện áp lúc khởi động, kiểm tra tiết diện dây theo bảng tra tiết diện dây dẫn; biến tần vector hoặc khởi động mềm giúp tăng momen ở tốc độ thấp và giảm dòng khởi động.
  • Hộp số trục vít nóng, mòn bánh vít nhanh? Thường do momen tải vượt momen định mức M2 hoặc chạy liên tục với SF thấp. Ví dụ hộp chạy 24 giờ/ngày tải va đập vừa có hệ số SF tham khảo 1.5–1.75; so sánh M2 catalog với momen tải nhân SF để biết mức vượt, kiểm tra dầu đúng loại và đủ mức.
  • Motor kéo được tải nhưng chạy nóng? Dòng thực tế vượt In trên tem, motor đang chạy quá momen định mức; hoặc lệch pha làm dòng một pha cao (xem bài motor bị lệch pha). Đo dòng 3 pha để xác định nguyên nhân.
  • Muốn tăng lực kéo mà không thay motor lớn hơn? Tăng tỷ số truyền (giảm tốc độ trục ra) sẽ tăng momen gần tỷ lệ thuận: đổi từ i = 20 lên i = 40 thì momen trục ra tăng khoảng gấp đôi, tốc độ giảm một nửa. Cần kiểm tra momen định mức của hộp số mới.
  • Bơm, quạt chạy dư lưu lượng có cách nào tiết kiệm điện? Với tải bơm ly tâm, quạt, công suất tỷ lệ lập phương tốc độ; dùng biến tần giảm 20% tốc độ giúp giảm khoảng 49% công suất trục so với tiết lưu bằng van.

10. Kết luận

Momen xoắn quyết định khả năng kéo tải của motor và hộp giảm tốc. Ba công thức cần nhớ: T = F × r để tính momen tải, T = 9550 × P / n để tính momen trục motor, và T2 = 9550 × P × η / n2 để tính lực kéo trục ra motor giảm tốc. Khi chọn thiết bị, so sánh momen tải đã nhân hệ số SF với momen định mức của hộp số, đồng thời kiểm tra momen khởi động, điện áp và chế độ chạy biến tần. Thông tin thêm về motor có tại thông số kỹ thuật motor điện, cấu tạo motor điện 3 pha, động cơ điện 1 pha, phương pháp khởi động motor 3 pha, động cơ điện và giá động cơ điện 3 pha.

3.805 reviews

Tin tức liên quan

Động Cơ Tời Công Nghiệp: Chọn Công Suất, Mô Men, Phanh Cho Tời Nâng Và Tời Kéo
Hộp Giảm Tốc Sesame: Cách Đọc Mã, Mã Tương Đương GH, GV, IKR Để Thay Thế

Hộp Giảm Tốc Sesame: Cách Đọc Mã, Mã Tương Đương GH, GV, IKR Để Thay Thế

15 thg 11 2026 11:37

Hộp giảm tốc, motor giảm tốc Sesame: các dòng G11–G15, mini 6–90W, hành tinh PGL/PHL; cách đọc tem, chọn mã tương đương GH, GV, IKR và lưu ý 60Hz khi thay.
Đọc tiếp
Hộp Giảm Tốc Rossi: Cách Đọc Mã, Mã Tương Đương K, KA, R, F, NMRV Để Thay Thế

Hộp Giảm Tốc Rossi: Cách Đọc Mã, Mã Tương Đương K, KA, R, F, NMRV Để Thay Thế

16 thg 11 2026 01:15

Hộp giảm tốc Rossi: cách đọc mã trên tem (MR, CI, C2I, 2I, V, UO2A…), bảng mã tương đương K, KA, R, F, NMRV, WP và cách tính hạ size khi thay thế.
Đọc tiếp
Motor Khí Nén Giảm Tốc: Thông Số, Phân Loại, Cách Chọn Theo Mô Men Và Áp Suất
Hộp Giảm Tốc Nuôi Tôm: Tỉ Số, Mô-men, Cách Chọn Hộp Số Quạt Nước

Hộp Giảm Tốc Nuôi Tôm: Tỉ Số, Mô-men, Cách Chọn Hộp Số Quạt Nước

17 thg 10 2026 11:55

Hộp giảm tốc nuôi tôm (hộp số quạt nước) hạ motor 1450 vòng/phút xuống 60–145 vòng/phút cho cánh quạt ao tôm. Bảng tỉ số và mô-men, 6 kiểu hộp số phổ biến, cấu tạo, cách tính theo diện tích ao và câu hỏi thực tế.
Đọc tiếp