Máy bơm dầu (máy bơm hút dầu nhớt, bơm dầu công nghiệp) là bơm chuyên dùng để hút và đẩy dầu nhớt, dầu thủy lực, dầu diesel, dầu truyền nhiệt và các chất lỏng có độ nhớt cao. Dòng phổ biến gồm bơm dầu bánh răng KCB, 2CY chạy motor 0.37kW – 5.5kW, bơm dầu điện 12V, 24V, 220V và bơm dầu quay tay cho thùng phuy.
Nội dung
- 1. Máy bơm dầu là gì?
- 2. Ứng dụng máy bơm dầu
- 3. Ưu điểm máy bơm dầu bánh răng và bơm dầu điện
- 4. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động máy bơm dầu
- 5. Phân loại máy bơm dầu
- 6. So sánh các loại máy bơm dầu
- 7. Cách chọn máy bơm dầu phù hợp
- 8. Cách tính công suất motor cho máy bơm dầu
- 9. Câu hỏi thường gặp về máy bơm dầu
1. Máy bơm dầu là gì?
Máy bơm dầu là bơm thể tích hoặc bơm ly tâm được chế tạo riêng cho chất lỏng là dầu: thân bơm và phớt chịu dầu, khe hở nhỏ để giữ áp khi dầu đặc, tốc độ quay vừa phải để không sinh nhiệt. Phần lớn máy bơm dầu công nghiệp là bơm bánh răng chạy motor 4 cực (khoảng 1.400 vòng/phút), tự hút được, lưu lượng ổn định theo tốc độ quay.
| Thông số | Phạm vi phổ biến |
|---|---|
| Công suất motor | 0.37kW – 5.5kW (bơm công nghiệp); 40W – 550W (bơm dân dụng, bơm 12V/24V) |
| Nguồn điện | 380V 3 pha, 220V 1 pha, 12V/24V DC, khí nén hoặc quay tay |
| Lưu lượng | Khoảng 0,5 – 12 m³/h (bơm bánh răng KCB/2CY) |
| Áp suất | Khoảng 0,3 – 1,45 MPa tùy model |
| Chất bơm | Dầu nhớt, dầu thủy lực, dầu diesel, dầu FO, dầu truyền nhiệt, dầu thực vật |
| Vật liệu thân bơm | Gang, thép đúc, inox 304/316 |
2. Ứng dụng máy bơm dầu
- Chuyển dầu nhớt, dầu thủy lực từ bồn chứa, thùng phuy sang máy móc, hệ thống bôi trơn.
- Cấp dầu diesel cho máy phát điện, lò đốt, nồi hơi; chuyển dầu giữa các bồn trong trạm.
- Tuần hoàn dầu truyền nhiệt trong lò dầu tải nhiệt, máy sấy, máy ép nhiệt.
- Bơm dầu ăn, dầu thực vật, mật rỉ đường trong nhà máy thực phẩm (bơm inox).
- Bơm dầu thải, dầu cặn trong xưởng sửa chữa ô tô, tàu thuyền.
- Cấp dầu bôi trơn trong máy công cụ, hộp số lớn, máy nén khí.
3. Ưu điểm máy bơm dầu bánh răng và bơm dầu điện
- Tự hút tốt, hút được dầu đặc mà bơm nước thông thường không hút nổi.
- Lưu lượng đều, ít dao động, dễ tính toán theo tốc độ quay.
- Áp suất đẩy cao, đẩy dầu đi xa và lên cao.
- Có bản motor phòng nổ cho xăng dầu, bản inox cho thực phẩm, bản chịu nhiệt cho dầu truyền nhiệt.
4. Cấu tạo và nguyên lý hoạt động máy bơm dầu
Cấu tạo chính:
- Motor điện (thường 4 cực) hoặc động cơ khí nén, nối với đầu bơm qua khớp nối.
- Đầu bơm: cặp bánh răng (bơm bánh răng), cánh gạt (bơm cánh gạt), trục vít (bơm trục vít) hoặc cánh công tác (bơm ly tâm).
- Thân bơm, nắp bơm, phớt cơ khí hoặc túp tết làm kín trục.
- Van an toàn (van xả áp) tích hợp trên bơm bánh răng, cửa hút và cửa xả.
Nguyên lý: với bơm bánh răng, hai bánh răng quay ngược chiều; ở phía hút, răng tách nhau tạo khoảng trống, áp suất giảm nên dầu bị hút vào. Dầu được giữ trong rãnh răng chuyển sang phía đẩy, tại đó răng ăn khớp ép dầu ra cửa xả. Mỗi vòng quay đẩy ra một thể tích dầu gần như cố định, nên lưu lượng tỉ lệ với tốc độ quay.
5. Phân loại máy bơm dầu
a. Máy bơm dầu bánh răng (KCB, 2CY)
Dòng dùng nhiều nhất cho dầu nhớt, dầu thủy lực, dầu diesel, dầu FO. Bơm chạy motor 4 cực 1.400 vòng/phút, có van an toàn, tự hút.
| Model | Lưu lượng (m³/h) | Áp suất (MPa) | Motor |
|---|---|---|---|
| KCB-18.3 | 1,1 | 1,45 | 1.5kW |
| KCB-33.3 | 2,0 | 1,45 | 2.2kW |
| KCB-55 | 3,3 | 0,33 | 1.5kW |
| KCB-83.3 | 5,0 | 0,33 | 2.2kW |
| KCB-135 | 8,0 | 0,33 | 2.2kW |
| KCB-200 | 12,0 | 0,33 | 4kW |
b. Máy bơm dầu điện 12V, 24V
Bơm cánh gạt hoặc bánh răng mini chạy ắc quy, công suất khoảng 40W – 550W, dùng bơm dầu diesel cho xe tải, máy công trình, tàu thuyền ở nơi không có điện lưới. Thường kèm vòi bơm và đồng hồ đo lưu lượng.
c. Máy bơm dầu 220V
Bơm cánh gạt hoặc bánh răng gắn motor 1 pha, công suất 370W – 750W, dùng chiết dầu từ phuy, cấp dầu cho xưởng, trạm nhỏ.
d. Máy bơm dầu truyền nhiệt
Bơm ly tâm chịu nhiệt, làm mát bằng gió hoặc tự làm mát, chạy được dầu tới khoảng 300 – 350°C, dùng tuần hoàn dầu trong lò dầu tải nhiệt.
e. Máy bơm dầu trục vít
Bơm êm, ít xung, hút được dầu rất đặc như dầu FO nặng, nhựa đường, dầu cặn; dùng trong nhà máy điện, trạm trộn, tàu biển.
f. Máy bơm dầu quay tay, bơm thùng phuy
Bơm quay tay bằng nhôm, gang hoặc inox, cắm trực tiếp vào thùng phuy 200 lít; phù hợp chiết dầu lượng nhỏ, không cần điện.
g. Máy bơm dầu khí nén
Bơm màng khí nén hoặc bơm piston khí nén, không dùng điện nên an toàn cho xăng, dung môi; chạy khô không hỏng, dùng nhiều ở xưởng sơn, xưởng sửa chữa.
Một số thương hiệu máy bơm dầu có mặt tại Việt Nam: Piusi (Ý), Forerun, OEM, APP, Cheonsei, GPI, Rotofluid, Aquasystem, GODO và các dòng KCB, 2CY sản xuất tại Trung Quốc.
6. So sánh các loại máy bơm dầu
| Loại bơm | Độ nhớt phù hợp | Lưu lượng | Áp suất | Phù hợp nhất |
|---|---|---|---|---|
| Bơm bánh răng | Trung bình – cao | Nhỏ – vừa | Cao | Dầu nhớt, thủy lực, diesel, FO |
| Bơm cánh gạt | Thấp – trung bình | Vừa | Thấp – vừa | Diesel, dầu hỏa, nhớt loãng |
| Bơm trục vít | Rất cao | Vừa – lớn | Cao | Dầu nặng, nhựa đường, dầu cặn |
| Bơm ly tâm | Thấp | Lớn | Thấp – vừa | Dầu truyền nhiệt, dầu loãng lưu lượng lớn |
| Bơm màng khí nén | Thấp – cao | Nhỏ – vừa | Thấp | Xăng, dung môi, dầu bẩn có cặn |
| Bơm quay tay | Thấp – trung bình | Rất nhỏ | Rất thấp | Chiết dầu từ thùng phuy |
7. Cách chọn máy bơm dầu phù hợp
a. Theo loại dầu cần bơm
- Xăng, dầu diesel, dung môi: chọn bơm có motor phòng nổ hoặc bơm khí nén.
- Dầu nhớt, dầu thủy lực: bơm bánh răng gang, phớt chịu dầu.
- Dầu truyền nhiệt: bơm chịu nhiệt chuyên dụng, không dùng bơm dầu thường.
- Dầu ăn, dầu thực vật: bơm thân inox.
b. Theo độ nhớt
- Dầu càng đặc càng cần bơm thể tích (bánh răng, trục vít) và tốc độ quay thấp hơn.
- Dầu rất đặc nên giảm tốc độ bơm (motor 6 cực hoặc motor giảm tốc) và tăng đường kính ống hút.
- Dầu đặc khi trời lạnh có thể cần gia nhiệt trước khi bơm.
c. Theo lưu lượng và áp suất
- Lưu lượng chọn dư khoảng 10 – 20% so với nhu cầu.
- Đường ống dài, đẩy cao hoặc qua lọc, đồng hồ thì chọn bơm áp suất cao hơn.
- Ống hút ngắn, to hơn ống xả để bơm không bị xâm thực.
d. Theo nguồn điện
- Có điện 3 pha: chọn bơm 380V, bền và khỏe hơn.
- Chỉ có điện 1 pha: chọn bơm 220V.
- Không có điện lưới: bơm 12V/24V chạy ắc quy, bơm khí nén hoặc bơm quay tay.
8. Cách tính công suất motor cho máy bơm dầu
Công suất trục bơm (kW) ≈ Q (m³/h) × p (bar) / (36 × η). Trong đó Q là lưu lượng, p là áp suất cần đẩy, η là hiệu suất bơm (khoảng 0,6 – 0,8 với bơm bánh răng).
Ví dụ: cần bơm 3 m³/h dầu nhớt, áp suất 3 bar, hiệu suất 0,6: 3 × 3 / (36 × 0,6) ≈ 0,42kW. Cộng dự phòng cho dầu đặc và khởi động, chọn motor 0.55kW – 0.75kW 4 cực.
- Dầu càng đặc thì công suất cần càng lớn; dầu nguội buổi sáng đặc hơn khi chạy nóng.
- Van an toàn trên bơm bánh răng phải chỉnh đúng áp, không khóa van xả khi bơm chạy.
- Bơm xăng dầu dễ cháy phải dùng motor phòng nổ và tiếp địa chống tĩnh điện.
9. Câu hỏi thường gặp về máy bơm dầu
- Máy bơm dầu khác máy bơm nước thế nào? Máy bơm dầu dùng phớt và vật liệu chịu dầu, khe hở nhỏ để giữ áp khi chất lỏng đặc, thường là bơm bánh răng tự hút. Bơm nước ly tâm thông thường hút dầu đặc rất yếu, nóng nhanh và hỏng phớt.
- Máy bơm dầu bánh răng có tự hút được không? Có. Bơm bánh răng tự hút được vài mét cột dầu, nhưng lần đầu nên đổ dầu vào thân bơm để bôi trơn bánh răng, tránh chạy khô.
- Bơm dầu diesel nên chọn loại nào? Trạm, xưởng có điện chọn bơm bánh răng hoặc cánh gạt motor phòng nổ; xe tải, máy công trình chọn bơm dầu điện 12V/24V có vòi và đồng hồ; lượng nhỏ từ thùng phuy dùng bơm quay tay.
- Máy bơm dầu có bơm được xăng không? Chỉ dùng bơm có motor phòng nổ, phớt chịu xăng và có tiếp địa chống tĩnh điện, hoặc bơm màng khí nén. Bơm dầu nhớt thông thường không dùng cho xăng vì nguy cơ cháy nổ.
- Bơm dầu nhớt đặc như nhớt 140, mỡ lỏng dùng loại nào? Dùng bơm bánh răng hoặc trục vít tốc độ chậm (motor 6 cực hoặc motor giảm tốc), ống hút to và ngắn. Dầu quá đặc nên hâm ấm trước khi bơm.
- Máy bơm dầu KCB-18.3 và KCB-55 khác nhau thế nào? KCB-18.3 lưu lượng khoảng 1,1 m³/h nhưng áp suất cao khoảng 1,45 MPa, hợp đẩy xa, đẩy qua lọc. KCB-55 lưu lượng khoảng 3,3 m³/h, áp suất khoảng 0,33 MPa, hợp chuyển dầu giữa các bồn gần nhau.
- Vì sao bơm dầu chạy nhưng không lên dầu? Thường do hở đường ống hút, ống hút quá dài hoặc quá nhỏ, lọc hút tắc, bơm quay ngược chiều, dầu quá đặc hoặc bánh răng đã mòn khe hở lớn.
- Có cần van an toàn cho bơm dầu bánh răng không? Cần. Bơm bánh răng là bơm thể tích, nếu khóa van xả khi bơm đang chạy, áp suất tăng vọt làm vỡ ống, cháy motor. Phần lớn bơm KCB, 2CY có sẵn van an toàn trên thân bơm.
- Bơm dầu truyền nhiệt dùng bơm bánh răng thường được không? Không nên. Dầu truyền nhiệt chạy 200 – 350°C, cần bơm chịu nhiệt có cụm làm mát phớt và ổ bi; bơm thường sẽ hỏng phớt và bó trục.
- Máy bơm dầu 12V hút được bao nhiêu lít mỗi phút? Tùy model, phổ biến khoảng 40 – 60 lít/phút với dầu diesel. Dầu nhớt đặc hơn thì lưu lượng giảm rõ rệt.
- Bơm dầu chạy nóng và kêu to là do đâu? Do dầu quá đặc so với bơm, ống hút nhỏ gây xâm thực, van xả bị khóa, áp suất đẩy quá cao hoặc lệch tâm khớp nối giữa motor và bơm.
- Chọn motor 4 cực hay 6 cực cho máy bơm dầu? Dầu nhớt, dầu diesel thông thường dùng motor 4 cực (khoảng 1.400 vòng/phút). Dầu rất đặc nên dùng motor 6 cực hoặc motor giảm tốc để bơm chạy chậm, hút tốt và ít mòn.
- Đường kính ống hút, ống xả máy bơm dầu chọn thế nào? Ống hút nên bằng hoặc lớn hơn cửa hút của bơm và càng ngắn càng tốt; ống xả có thể nhỏ hơn một cỡ. Dầu càng đặc thì ống hút càng phải to.
- Bơm dầu bằng tay dùng cho thùng phuy loại nào bền? Bơm quay tay bằng gang hoặc nhôm dùng tốt cho dầu nhớt, diesel; bơm inox dùng cho dầu ăn, hóa chất nhẹ. Chọn bơm có ống hút đủ dài chạm đáy phuy 200 lít.
- Máy bơm dầu có bơm được dầu thải lẫn cặn không? Bơm bánh răng không chịu cặn cứng, cần lọc trước cửa hút. Dầu thải nhiều cặn nên dùng bơm màng khí nén hoặc bơm trục vít.
Xem thêm các danh mục bơm cùng nhóm: máy bơm bánh răng, bơm hóa chất, bơm định lượng, máy bơm màng, máy bơm nước, máy bơm tăng áp, bơm chân không vòng nước.
Bài viết liên quan: bơm bánh răng mini, máy bơm cánh gạt.
