Hộp Giảm Tốc Máy Cắt Cỏ (Đầu Bò): Cấu Tạo, Nguyên Lý Và Cách Chọn

Hộp giảm tốc máy cắt cỏ (thường gọi là đầu bò, hộp số góc) là bộ bánh răng côn ở cuối cần máy cắt cỏ, đổi hướng truyền động từ trục cần sang trục lưỡi cắt và giảm tốc độ khoảng 1,3–1,5 lần để lưỡi quay mạnh, ổn định. Chọn hộp giảm tốc máy cắt cỏ cần khớp ba thông số: đường kính ống cần (26mm, 28mm), số khía trục láp (7 hoặc 9 khía) và ren trục ra lắp lưỡi. Với máy đẩy tay, xe cắt cỏ và robot cắt cỏ, bộ giảm tốc nằm ở phần kéo bánh xe.

1) Máy cắt cỏ là gì, gồm những loại nào

Máy cắt cỏ là thiết bị cắt cỏ, phát quang bụi rậm trong vườn, công viên, ven đường, bờ ruộng và trang trại thay cho dao, liềm. Chiếc máy cắt cỏ đẩy tay đầu tiên do Edwin Budding chế tạo năm 1827 (bản quyền năm 1830), bề rộng cắt khoảng 480mm, khung sắt rèn. Ngày nay có bốn nhóm chính: máy cắt cỏ cầm tay đeo vai, máy cắt cỏ đẩy tay, xe cắt cỏ ngồi lái và robot cắt cỏ tự động.

• Tốc độ là khoảng phổ biến, phụ thuộc hãng và mức ga.
• Máy cầm tay quay lưỡi rất nhanh nên đầu bò chịu nhiệt và va đập lớn.
• Máy băm cỏ chăn nuôi là thiết bị khác, dùng motor điện công suất lớn.

2) Cấu tạo máy cắt cỏ và vị trí hộp giảm tốc

a) Các bộ phận chính của máy cắt cỏ cầm tay

• Động cơ: xăng 2 thì, 4 thì hoặc motor điện, nằm ở đầu cần hoặc đeo lưng.
• Ly hợp (bộ nồi) và chuông ly hợp: nối động cơ với trục láp khi tăng ga.
• Cần máy (cành máy): ống nhôm/thép đường kính 26mm hoặc 28mm, bên trong có trục láp truyền động.
• Trục láp (cốt cần): trục thép đầu khía 7 hoặc 9 răng, quay trong bạc lót.
• Hộp giảm tốc (đầu bò): vỏ nhôm đúc, cặp bánh răng côn, 2–3 vòng bi, vít bơm mỡ.
• Tay cầm, cò ga, khóa an toàn, nút tắt máy, móc dây đeo: điều khiển và giữ máy.
• Tấm chắn bảo vệ, lưỡi cắt: lưỡi thép 2–3 cánh, lưỡi răng cưa 40–80 răng hoặc đầu cước.

b) Cấu tạo hộp giảm tốc máy cắt cỏ (đầu bò)

• Vỏ hộp nhôm đúc kẹp vào đầu ống cần bằng vít siết và chốt định vị.
• Bánh răng côn chủ động nhỏ ăn khớp với trục láp qua lỗ khía 7 hoặc 9 răng.
• Bánh răng côn bị động lớn gắn trên trục ra; trục ra thường ren M10×1,25 ren trái, có mặt bích đỡ lưỡi.
• Vòng bi hai đầu trục và phớt chặn bụi, chặn mỡ.
• Vít bơm mỡ trên thân hộp để bổ sung mỡ bánh răng định kỳ.

3) Nguyên lý làm việc của hộp giảm tốc máy cắt cỏ

Khi tăng ga, ly hợp ly tâm đóng, trục láp quay cùng tốc độ động cơ (khoảng 8.000–10.000 vòng/phút với máy 2 thì ở ga lớn). Ở đầu cần, cặp bánh răng côn đổi hướng truyền động một góc khoảng 30–45° so với trục cần để lưỡi cắt nằm gần song song mặt đất, đồng thời giảm tốc khoảng 1,3–1,5 lần và tăng momen tương ứng. Lưỡi cắt vì vậy quay khoảng 6.000–8.000 vòng/phút, đủ lực cắt cỏ cứng mà không quá tải động cơ.

• Máy cắt cỏ chạy xăng 2 thì: xăng pha nhớt tỉ lệ khoảng 25:1 đến 50:1 theo hãng, khỏe, nhẹ, hợp phát bờ, phát bụi rậm.
• Máy cắt cỏ 4 thì: xăng nguyên chất, nhớt riêng, êm và tiết kiệm nhiên liệu hơn, nặng hơn.
• Máy cắt cỏ điện 220V và chạy pin: motor chổi than hoặc không chổi than, êm, không khói, hợp sân vườn gần nguồn điện.

4) Thông số hộp giảm tốc máy cắt cỏ và cách chọn đúng

a) Chọn đầu bò máy cắt cỏ thay thế

• Đường kính ống cần: 24mm, 25,4mm, 26mm, 28mm; phổ biến nhất là 26mm (máy phổ thông) và 28mm (máy công suất lớn).
• Số khía trục láp: 7 khía hoặc 9 khía, có loại vuông 5×5 hoặc 6×6. Đếm khía trên đầu trục láp cũ trước khi mua.
• Trục ra: ren M10×1,25 ren trái là phổ biến; kiểm tra kích thước mặt bích đỡ lưỡi và lỗ tâm lưỡi (20mm, 25,4mm).
• Góc đầu bò: loại góc thẳng tiêu chuẩn, loại góc nghiêng cho máy cắt bờ, cắt mép.
• Vật liệu: vỏ nhôm đúc, bánh răng thép tôi; hàng tốt có vòng bi hai dãy và phớt kín.

b) Chọn máy cắt cỏ theo nhu cầu và loại cỏ

• Sân vườn gia đình, cỏ mềm (cỏ lá gừng, cỏ nhung, cỏ lá tre): máy cắt cỏ điện hoặc máy pin, đầu cước.
• Phát bờ ruộng, vườn cây, cỏ tranh, cỏ dại thân cứng: máy xăng 2 thì 40–52cc, lưỡi thép 2–3 cánh hoặc lưỡi răng cưa.
• Sân bóng, sân golf, khuôn viên lớn: máy đẩy tay có hộp số tự hành hoặc xe cắt cỏ ngồi lái để vết cắt phẳng, đều.
• Cắt cỏ voi, cỏ chăn nuôi để băm: máy băm cỏ dùng motor điện 1 pha hoặc 3 pha.

c) Motor điện và motor giảm tốc trong máy cắt, máy băm cỏ

Máy cắt cỏ điện cầm tay dùng motor chổi than 220V 800–1.500W (dòng khoảng 4–7A) hoặc motor không chổi than chạy pin. Xe cắt cỏ điện, robot cắt cỏ dùng motor giảm tốc DC 12–48V kéo bánh. Máy băm cỏ chăn nuôi, máy cắt cỏ gắn băng tải cấp liệu dùng động cơ điện 1 pha 220V hoặc động cơ điện 3 pha 380V; băng cấp liệu chạy chậm thường gắn motor giảm tốc cỡ 0,4–1,5kW.

• Dòng định mức thực tế xem trên nhãn motor; motor 1 pha công suất lớn nhất là 7,5kW.
• Motor 1 pha có tụ khởi động dòng khởi động gấp 4–6 lần định mức.
• Biến tần chọn bằng hoặc lớn hơn công suất motor một cấp với tải băm nặng.

5) Ứng dụng của hộp giảm tốc và motor giảm tốc trong máy cắt cỏ

• Hộp giảm tốc máy cắt cỏ cầm tay (đầu bò 26mm 7 khía, 28mm 9 khía) cho máy phát cỏ xăng 2 thì, 4 thì.
• Đầu bò máy cắt cỏ điện, máy cắt cỏ pin; đầu bò gắn lưỡi cưa cho máy tỉa cành, phát quang bụi rậm.
• Hộp số tự hành máy cắt cỏ đẩy tay giúp máy tự chạy trên sân dốc, sân bóng.
• Hộp số thủy lực, hộp giảm tốc kéo bánh xe cắt cỏ ngồi lái cho sân golf, khu công nghiệp, nghĩa trang.
• Motor giảm tốc DC 24V kéo bánh robot cắt cỏ, xe cắt cỏ điện tự chế.
• Motor giảm tốc cấp liệu cho máy băm cỏ voi, máy cắt cỏ chăn nuôi bò, dê; motor giảm tốc quay trống máy cắt cỏ dạng trống (reel mower) công suất lớn.

6) Ưu điểm và hạn chế của các loại hộp giảm tốc máy cắt cỏ

a) Ưu điểm

• Đầu bò bánh răng côn nhỏ gọn, nhẹ, đổi hướng truyền động mà vẫn giữ hiệu suất cao khoảng 95–97%.
• Kết cấu đơn giản, thay thế nhanh, giá đầu bò thay thế thấp so với giá máy.
• Hộp số tự hành, hộp thủy lực giúp máy đẩy và xe cắt cỏ chạy đều, giảm sức người.
• Motor giảm tốc DC cho robot cắt cỏ tiết kiệm điện, chạy êm.

b) Hạn chế

• Đầu bò quay rất nhanh, thiếu mỡ là nóng, mòn bánh răng sau vài chục giờ.
• Va đá, vướng dây cước làm cong trục, vỡ vòng bi.
• Hàng đầu bò giá rẻ bánh răng thép mềm, vòng bi kém, nhanh rơ.
• Hộp giảm tốc trục vít không hợp với đầu cắt tốc độ cao vì hiệu suất thấp và sinh nhiệt lớn.

7) Câu hỏi thường gặp về hộp giảm tốc máy cắt cỏ

• Đầu bò máy cắt cỏ loại nào phổ biến nhất? Phổ biến nhất là đầu bò ống 26mm trục láp 7 khía cho máy 33–43cc và đầu bò 28mm 9 khía cho máy 43–52cc. Trục ra hầu hết ren M10×1,25 ren trái.
• Mua đầu bò máy cắt cỏ thay thế cần đo những gì? Đo đường kính ngoài ống cần, đếm số khía đầu trục láp, kiểm tra ren trục ra và lỗ tâm lưỡi. Mang đầu bò cũ đi so là chắc chắn nhất vì nhiều hãng có kích thước kẹp ống, chốt định vị khác nhau.
• Đầu bò máy cắt cỏ Honda GX35 dùng chung với máy khác được không? Nếu cùng ống 26mm hoặc 28mm và cùng số khía trục láp thì lắp lẫn được giữa nhiều hãng máy cắt cỏ Nhật, Trung Quốc. Cần kiểm tra thêm vị trí lỗ chốt và chiều dài trục láp ăn vào đầu bò.
• Đầu bò bị nóng, khói mỡ khi chạy là do đâu? Thường do thiếu mỡ, mỡ không chịu nhiệt hoặc cỏ quấn chặt quanh trục ra làm kẹt. Gỡ sạch cỏ, bơm mỡ chịu nhiệt chuyên dùng cho bánh răng qua vít bơm mỡ; nếu bánh răng đã mòn, xanh do nhiệt thì thay bộ bánh răng hoặc cả đầu bò.
• Bao lâu bơm mỡ đầu bò máy cắt cỏ một lần? Thông thường khoảng 25–50 giờ chạy, máy chạy liên tục hằng ngày thì kiểm tra mỗi tuần. Bơm vừa đủ khoảng 2/3 khoang bánh răng, bơm quá đầy làm tăng nhiệt và trào mỡ.
• Đầu bò kêu lạch cạch, lưỡi bị rơ là hỏng bộ phận nào? Tiếng lạch cạch đều theo vòng quay thường do vòng bi trục ra bị vỡ hoặc rơ; tiếng rít, gằn khi tăng ga thường do bánh răng côn mòn. Thay vòng bi và phớt khi phát hiện sớm sẽ rẻ hơn nhiều so với thay đầu bò.
• Trục láp máy cắt cỏ bị tuột khía, không ăn vào đầu bò thì xử lý sao? Đầu khía trục láp mòn tròn hoặc lỗ khía bánh răng côn bị toét thì phải thay chi tiết bị mòn. Cắt ngắn trục láp để lấy đoạn khía mới chỉ làm được khi trục láp còn đủ dài ăn vào cả ly hợp và đầu bò.
• Lắp lưỡi cắt vào đầu bò siết ốc theo chiều nào? Trục ra đa số ren trái, nên vặn ngược chiều kim đồng hồ để siết và thuận chiều kim đồng hồ để tháo. Dùng chốt khóa xuyên qua lỗ đầu bò để giữ trục khi siết, lắp đúng mặt bích đỡ và cốc chặn lưỡi.
• Máy cắt cỏ điện 220V dùng dây điện bao nhiêu là đủ? Máy 1.000–1.500W dòng khoảng 5–7A, dùng dây đôi tiết diện 1,5mm² cho đoạn dài dưới 30m, 2,5mm² nếu kéo dài 30–50m để không sụt áp làm motor yếu và nóng.
• Máy băm cỏ chăn nuôi dùng motor 1 pha hay 3 pha? Đến khoảng 3kW thường dùng motor 1 pha 220V; từ 4kW trở lên dùng motor 3 pha 380V vì dòng thấp hơn nhiều (4kW khoảng 8,5A ở 380V). Motor 1 pha công suất lớn nhất là 7,5kW, dòng rất lớn nên cần nguồn điện khỏe.
• Đấu motor 3 pha máy băm cỏ quay ngược chiều thì sửa thế nào? Đổi vị trí hai trong ba dây pha cấp vào motor. Motor 220/380V chạy lưới 380V đấu sao (Y); chạy biến tần 1 pha 220V ra 3 pha 220V thì đấu tam giác (Δ).
• Xe cắt cỏ điện tự chế dùng motor giảm tốc nào? Hay dùng motor giảm tốc DC 24V khoảng 250–500W cho mỗi bánh kéo, tốc độ trục ra 100–200 vòng/phút với bánh đường kính 30–40cm (tương đương 6–15 km/h). Lưỡi cắt dùng motor riêng tốc độ cao không qua giảm tốc.
• Sửa đầu bò hay mua đầu bò mới thì tiết kiệm hơn? Thay vòng bi, phớt hoặc bộ bánh răng côn thường chỉ bằng 30–50% giá đầu bò mới; khi vỏ nhôm bị nứt, lỗ kẹp ống bị toét thì thay nguyên đầu bò nhanh và an toàn hơn.
• Có loại đầu bò giá rẻ dùng tạm cho máy cắt cỏ ít dùng không? Có, đầu bò phổ thông vỏ nhôm, bánh răng thép thường giá thấp hơn hàng chính hãng nhiều lần, đủ cho máy dùng vài giờ mỗi tháng trong sân vườn. Máy phát cỏ thuê chạy 6–8 giờ mỗi ngày dùng đầu bò bánh răng thép tôi, vòng bi tốt sẽ đỡ tốn công thay sửa.

Nội Dung Có Thể Bạn Quan Tâm:

• Motor Giảm Tốc Mini Tỉ Số Truyền, Thông Số Kỹ Thuật
• Động Cơ Điện 1 Pha 2 Cực: Ứng Dụng, Thông Số Kỹ Thuật Và Ưu Điểm
• Cách Tự Làm Motor Giảm Tốc Đơn Giản Từ Quạt Cũ, Từ Củ Đề Xe Máy
• Máy Khuấy Trộn Hóa Chất Khái Niệm, Cấu Tạo Và Nguyên Lý Hoạt Động
• Bộ Điều Chỉnh Tốc Độ Motor: Cấu Tạo, Ứng Dụng, Thông Số Kỹ Thuật Và Cách Lựa chọn
• Hướng Dẫn Quy Trình Bảo Dưỡng Định Kỳ Hộp Giảm Tốc - Motor Giảm Tốc - Động Cơ Giảm Tốc
• Hộp Giảm Tốc Băng Tải: Cấu Tạo, Ứng Dụng, Thông Số Kỹ Thuật Và Cách Lựa chọn
• Giá Motor Giảm Tốc 3 Pha - Giá Động Cơ Giảm Tốc 3 Pha
• Hướng Dẫn Các Bước Tháo Lắp Hộp Giảm Tốc
• Tìm Hiểu Về Động Cơ Băng Tải Và Hướng Dẫn Lựa Chọn Theo Công Suất Phù Hợp