Máy Bơm Bùn: Cách Chọn Máy Bơm Hút Bùn Và 5 Mẫu Thông Dụng
Máy bơm bùn (máy bơm hút bùn) là bơm ly tâm có cánh và buồng bơm chịu mài mòn, khe cánh rộng, dùng để hút hỗn hợp nước lẫn bùn, cát, sỏi nhỏ ở ao hồ, hố móng, bể lắng, hầm mỏ. Loại phổ biến nhất là bơm bùn chìm 3 pha 380V có cánh khuấy, công suất 0.75–22 kW, lưu lượng 10–150 m³/h, cột áp 10–25 m. Chọn máy bơm bùn theo nồng độ và cỡ hạt rắn, lưu lượng cần hút, chiều cao – khoảng cách đẩy và vật liệu cánh.
Nội dung
1) Máy bơm bùn là gì?
Máy bơm bùn là dòng bơm chuyên cho chất lỏng có hàm lượng chất rắn cao (thường 10–60% khối lượng), khác bơm nước thải ở chỗ vật liệu cánh, buồng bơm được làm dày và cứng hơn (gang crom cao, gang cầu, cao su chịu mòn), tốc độ quay thường thấp hơn và nhiều model có cánh khuấy dưới đáy để đánh tơi bùn lắng trước khi hút.
a) Cấu tạo máy bơm hút bùn
- Motor: motor chìm IP68 (bơm bùn chìm) hoặc motor trên cạn nối trục (bơm bùn trục ngang, trục đứng), cách điện cấp F, có bảo vệ nhiệt.
- Cánh bơm: cánh hở hoặc bán hở, thép hợp kim crom cao hoặc gang cầu; dòng hút bùn đặc có thêm cánh khuấy (agitator) gắn cuối trục.
- Tấm mòn (wear plate) và buồng bơm: chi tiết thay thế định kỳ, chỉnh khe hở được để giữ lưu lượng khi mòn.
- Phớt cơ khí kép silicon carbide và buồng dầu: chống bùn cát lọt vào motor.
- Lưới chắn hoặc chân đế: giới hạn cỡ hạt lớn nhất đi vào bơm.
b) Nguyên lý hoạt động của máy bơm bùn
Cánh khuấy quay cùng trục đánh tơi lớp bùn lắng thành hỗn hợp lơ lửng; cánh bơm ly tâm hút hỗn hợp vào tâm cánh và văng ra buồng xoắn, đẩy lên ống xả. Vì bùn nặng hơn nước (tỷ trọng 1.1–1.6), cùng một bơm khi hút bùn sẽ tốn công suất hơn và cột áp quy ra mét nước giảm theo tỷ trọng, nên bơm bùn thường được chọn motor dư 15–30% so với bơm nước cùng lưu lượng.
2) Phân loại máy bơm bùn
a) Máy bơm bùn chìm có cánh khuấy
Đặt thẳng xuống ao, hố, bể lắng; cánh khuấy giúp hút được bùn đặc, cát lắng mà không cần xới trước. Đây là loại dùng nhiều nhất để nạo vét ao hồ, hút bùn hố móng, hút cát.
b) Máy bơm bùn chìm không cánh khuấy (bơm nước thải cánh xoáy)
Hợp với bùn loãng, nước thải nhiều cặn, bể tự hoại, bể biogas. Xem thêm máy bơm nước thải công nghiệp.
c) Máy bơm bùn trục ngang và trục đứng đặt cạn
Bơm ly tâm vỏ dày (slurry pump) lót cao su hoặc hợp kim crom, motor đặt trên cạn, truyền động trực tiếp hoặc dây đai để chỉnh tốc độ; dùng cho tuyển quặng, nhà máy xi măng, bơm cát nạo vét liên tục. Loại trục đứng nửa chìm tham khảo thêm bơm trục đứng.
d) Bơm bùn thể tích (trục vít, màng khí nén)
Dành cho bùn rất đặc, nhớt, bùn sau ép, bùn hóa chất: bơm trục vít đẩy đều, ít khuấy trộn; máy bơm màng khí nén chạy khô được, không dùng điện tại điểm bơm.
3) Thông số kỹ thuật và cách chọn máy bơm bùn
a) Bảng thông số phổ biến của máy bơm bùn chìm 3 pha
| Công suất | Lưu lượng (m³/h) | Cột áp (m) | Họng xả | Cỡ hạt rắn qua được | Dòng 3 pha 380V (A) |
| 0.75 kW (1HP) | 8 – 20 | 8 – 12 | DN50 | ≈ 8 – 15 mm | ≈ 2.0 |
| 1.5 kW (2HP) | 10 – 30 | 10 – 15 | DN50 – DN80 | ≈ 10 – 20 mm | ≈ 3.7 |
| 2.2 kW (3HP) | 20 – 45 | 12 – 18 | DN80 | ≈ 15 – 25 mm | ≈ 5.2 |
| 3.7 kW (5HP) | 30 – 60 | 12 – 20 | DN80 – DN100 | ≈ 20 – 30 mm | ≈ 8.5 |
| 5.5 kW (7.5HP) | 40 – 80 | 15 – 25 | DN100 | ≈ 25 – 35 mm | ≈ 12 |
| 7.5 kW (10HP) | 50 – 100 | 15 – 25 | DN100 | ≈ 25 – 40 mm | ≈ 16 |
| 11 kW (15HP) | 80 – 150 | 15 – 30 | DN100 – DN150 | ≈ 30 – 45 mm | ≈ 23 |
| 15 kW (20HP) | 100 – 200 | 18 – 30 | DN150 | ≈ 35 – 50 mm | ≈ 31 |
- Số liệu là khoảng phổ biến khi bơm nước sạch; khi hút bùn, lưu lượng thực tế giảm 10–30% tùy nồng độ.
- Ống xả bùn đặt vận tốc dòng 1.5–3 m/s: chậm hơn thì cát lắng gây tắc ống, nhanh hơn thì ống mòn nhanh.
- Hút cát sỏi nhiều, bơm 4 cực (khoảng 1450 vòng/phút) có tuổi thọ cánh dài hơn bơm 2 cực cùng lưu lượng.
b) Cách chọn máy bơm hút bùn theo công việc
- Nạo vét ao cá, ao tôm, hồ điều hòa: bơm bùn chìm có cánh khuấy 2.2–7.5 kW, họng 80–100 mm, ống mềm đẩy ra bãi chứa 50–200 m.
- Hút bùn hố móng, cọc khoan nhồi, tầng hầm thi công: bơm 3.7–11 kW, cánh gang crom, vỏ chịu va đập, dây cáp dài.
- Bể lắng, bể chứa bùn trạm xử lý nước thải: bơm bùn chìm 1.5–5.5 kW cánh xoáy hoặc bơm trục vít khi cần định lượng bùn sang máy ép.
- Hút cát sông, cát nhà máy bê tông, tuyển khoáng: bơm bùn trục ngang hoặc bơm chìm cánh khuấy công suất lớn, vật liệu hợp kim crom 25–28%.
4) Điện áp, dòng điện và biến tần cho motor bơm bùn
a) Nguồn điện bơm bùn 1 pha và 3 pha
Bơm bùn 1 pha 220V chỉ có ở cỡ nhỏ 0.4–1.5 kW (dòng khoảng 3–10 A), hợp hút bùn bể phốt, hố ga, ao nhỏ. Từ 2.2 kW trở lên gần như toàn bộ là 3 pha 380V; bơm từ 11 kW nên dùng khởi động sao – tam giác, khởi động mềm hoặc biến tần vì dòng khởi động trực tiếp gấp 5–7 lần dòng định mức, dễ làm sụt áp máy phát hoặc trạm biến áp nhỏ ở công trường.
| Công suất | Dòng 3 pha 380V (A) | Aptomat gợi ý | Máy phát dự phòng tối thiểu | Biến tần phù hợp |
| 2.2 kW | ≈ 5.2 | 10–16A | ≈ 7–10 kVA | 2.2 – 3.7 kW |
| 3.7 kW | ≈ 8.5 | 16–20A | ≈ 12–15 kVA | 4 – 5.5 kW |
| 5.5 kW | ≈ 12 | 25A | ≈ 15–20 kVA | 5.5 – 7.5 kW |
| 7.5 kW | ≈ 16 | 32A | ≈ 20–25 kVA | 7.5 – 11 kW |
| 11 kW | ≈ 23 | 40A | ≈ 30–40 kVA | 11 – 15 kW |
| 15 kW | ≈ 31 | 50A | ≈ 40–50 kVA | 15 – 18.5 kW |
- Dòng là trị số gần đúng; hút bùn đặc dòng có thể chạm dòng tem, chỉnh rơ le nhiệt theo dòng tem bơm.
- Máy phát chạy bơm khởi động trực tiếp cần công suất khoảng 2.5–3 lần công suất bơm.
b) Chọn biến tần cho máy bơm bùn
Biến tần giúp khởi động êm (giảm sốc cho phớt và đường ống), giảm tốc độ khi bùn quá đặc để motor không quá dòng, và giảm mài mòn cánh khi chỉ cần lưu lượng nhỏ. Bơm bùn là tải nặng hơn bơm nước nên chọn biến tần tải nặng (heavy duty) hoặc chọn dư 1 cấp công suất. Tham khảo thêm động cơ biến tần.
5) Các mẫu máy bơm bùn được dùng nhiều
a) Máy bơm hút bùn đặc Tsurumi dòng KRS
Tsurumi (Nhật Bản) dòng KRS là bơm chìm hút bùn cát có cánh khuấy, cánh bơm hợp kim crom cao, phớt kép silicon carbide và cơ chế tự bôi trơn phớt (Oil Lifter). Mẫu KRS2-150 công suất khoảng 9 kW, 3 pha 380V, họng xả 150 mm, lưu lượng tối đa khoảng 150 m³/h, cột áp tối đa khoảng 15 m; dùng cho hố móng, hút cát, hút bùn bể lắng.
- Thiết kế nhỏ gọn, trọng lượng thấp để dễ dàng di chuyển và lắp đặt.
- Máy bơm hút bùn đặc Tsurumi KRS2-150 có cánh khuấy.
b) Máy hút bùn ao hồ Evergush EFD-75T 7.5HP
Evergush (Đài Loan) EFD-75T: 7.5HP (5.5 kW), 3 pha 380V, lưu lượng tối đa khoảng 78 m³/h, cột áp tối đa khoảng 25 m, thân gang, IP68; cánh chống tắc, hợp nạo vét ao hồ, bơm bùn loãng, nước thải nhiều cặn.
- Máy hút bùn ao EVERGUSH EFD-75T 7.5HP có độ bền cao và chịu mài mòn tốt, được sử dụng rộng rãi trong việc xử lý nước thải, bơm hút bùn ao, nạo vét ao hồ, xử lý nước trong bể chứa.
- Máy hút bùn ao hồ Evergush EFD-75T 7.5HP thân gang.
c) Máy hút bùn đặc thả chìm APP DSP-20T
APP (Đài Loan) DSP-20T: 1.5 kW, 3 pha 380V, họng xả 80 mm, cột áp tối đa khoảng 15 m; thân gang đúc, trục inox, cách điện cấp F. Hợp bơm bùn chuồng trại, bể lắng nhỏ, hố ga nhà xưởng.
- Máy bơm thả chìm APP DSP 20T được dùng để bơm bùn đặc, bùn loãng, bơm nước thải chuồng trại, nhà xưởng và xử lý nước thải tại các khu công nghiệp.
- Máy hút bùn đặc thả chìm APP DSP-20T 1.5 kW.
d) Máy bơm bùn Ebara DWO 300
Ebara (Nhật Bản, dòng inox sản xuất tại Ý) DWO 300: 2.2 kW, 3 pha 380V, cánh hở inox, thân inox 304, lưu lượng tối đa khoảng 57 m³/h, cột áp tối đa khoảng 15 m. Hợp bơm nước thải có cặn, bùn loãng, nước thải thực phẩm cần chống gỉ.
- Máy bơm bùn đặt cạn EBARA DWO 300 được sử dụng để bơm sơn, bơm nước thải có cặn, bơm các loại bùn thải và chất thải rắn mà không bị mài mòn máy. 
- Máy bơm bùn Ebara DWO 300 thân inox cánh hở.
e) Máy hút bùn thả ao Piranha PSS-100
Bơm chìm hút bùn cỡ nhỏ 0.75 kW, họng xả 75 mm, lưu lượng tối đa khoảng 22 m³/h, cột áp tối đa khoảng 12 m, thân inox; gọn nhẹ, hợp hút bùn ao nhỏ, bể cá, hố ga.
- Bơm hút bùn Piranha PSS-100 được ứng dụng phổ biến để hút bùn đặc, bùn cát, nước thải có chứa tạp chất, chất rắn hoặc rác.
- Máy hút bùn đặc thả xuống ao Piranha PSS-100.
6) Ứng dụng của máy bơm bùn
- Máy bơm hút bùn ao cá, ao tôm, nạo vét hồ điều hòa, kênh mương, hút bùn đáy ao sau vụ nuôi.
- Máy bơm bùn hố móng, cọc khoan nhồi, tường vây, hút bùn bentonite, hút nước lẫn cát công trình xây dựng.
- Bơm hút bùn bể lắng, bể chứa bùn, bể tự hoại, bể biogas trong hệ thống xử lý nước thải.
- Bơm hút cát sông, cát mỏ, bơm bùn quặng, bơm bùn than, bơm tro xỉ nhà máy nhiệt điện.
- Bơm bùn nhà máy bê tông, gạch, đá ốp lát, rửa cát, bơm nước mài đá lẫn bột đá.
- Hút bùn chuồng trại chăn nuôi heo, bò; bơm phân lỏng ra ruộng, ra bể ủ.
7) Ưu điểm và nhược điểm của máy bơm bùn
a) Ưu điểm
- Hút được hỗn hợp bùn cát nồng độ cao mà bơm nước thông thường bị tắc hoặc mòn hỏng nhanh.
- Bơm bùn chìm có cánh khuấy tự đánh tơi bùn lắng, không cần máy xới hay người xuống hố.
- Vật liệu hợp kim crom, gang cầu, cao su chịu mòn cho tuổi thọ cánh dài trong môi trường cát.
- Đặt chìm không cần mồi nước, làm việc được ở hố sâu, nước đục, không gian hẹp.
- Dải công suất rộng: máy bơm hút bùn mini 1 pha tới máy bơm bùn công nghiệp hàng chục kW.
b) Nhược điểm
- Hiệu suất thấp hơn bơm nước sạch; hút bùn đặc tốn điện hơn 15–30% so với bơm nước cùng lưu lượng.
- Cánh, tấm mòn, phớt là chi tiết hao mòn, cần thay định kỳ tùy hàm lượng cát.
- Bơm bùn công nghiệp nặng, cần tời, cẩu hoặc xích treo khi lắp đặt và kéo lên.
Nhiều hướng dẫn chọn và sửa bơm khác có tại chuyên mục kỹ thuật máy bơm nước.
8) Câu hỏi thường gặp về máy bơm bùn
a) Dành cho người đang khảo giá, sắp mua máy bơm bùn
- Nạo vét ao 2.000 m², bùn dày 30 cm cần máy bơm bùn bao nhiêu kW? Khối bùn khoảng 600 m³, pha nước thành hỗn hợp nồng độ 20–30% thì cần bơm khoảng 2.000–3.000 m³; bơm bùn chìm có cánh khuấy 5.5–7.5 kW lưu lượng 50–80 m³/h chạy khoảng 4–6 ngày làm việc 8 giờ.
- Máy bơm bùn và máy bơm nước thải khác nhau thế nào? Bơm nước thải chịu rác, sợi nhưng nồng độ chất rắn thấp; máy bơm bùn có vật liệu chịu mài mòn, nhiều mẫu có cánh khuấy, hút được bùn cát nồng độ 20–60%, motor thường dư công suất hơn.
- Bơm bùn cánh gang và cánh hợp kim crom chênh nhau thế nào? Cánh gang rẻ, hợp bùn hữu cơ ít cát; cánh hợp kim crom cao chịu cát sỏi tốt hơn 2–4 lần, giá bơm cao hơn khoảng 20–40% cùng công suất.
- Có cần mua bơm bùn 4 cực thay vì 2 cực? Bơm 4 cực (khoảng 1450 vòng/phút) mòn chậm hơn đáng kể khi hút cát, hợp chạy liên tục; bơm 2 cực (khoảng 2900 vòng/phút) gọn, rẻ hơn, cột áp cao hơn, hợp dùng ngắn ngày, công trình tạm.
- Giá máy bơm bùn hiện nay khoảng bao nhiêu? Theo giá trung bình thị trường Việt Nam, bơm hút bùn chìm 0.75–1.5 kW khoảng 4–15 triệu đồng; 3.7–7.5 kW khoảng 15–45 triệu; bơm bùn có cánh khuấy hàng Nhật 7.5–11 kW có thể từ 50 triệu trở lên.
b) Dành cho người đã mua, cần hướng dẫn lắp đặt, đấu điện, sử dụng
- Thả máy bơm bùn xuống ao thế nào để không bị lún? Treo bơm bằng xích hoặc dây cáp từ phao nổi, giàn tre hoặc cần cẩu, để đáy bơm chạm nhẹ lớp bùn; đặt trên tấm đế hoặc rọ thép khi đáy quá nhão để bơm không chìm sâu vào bùn và bị kẹt.
- Đấu điện bơm bùn 3 pha cần thiết bị gì? Aptomat, khởi động từ, rơ le nhiệt chỉnh theo dòng tem, rơ le mất pha; từ 11 kW dùng sao – tam giác hoặc biến tần; cáp nối dài chọn tiết diện đủ để sụt áp dưới 5% khi kéo xa từ tủ điện ra ao.
- Kiểm tra chiều quay bơm bùn có cánh khuấy thế nào? Nhìn cánh khuấy dưới đáy khi chạy nhanh vài giây: chiều quay đúng theo mũi tên trên thân bơm; quay ngược thì nước ra yếu và bùn không được khuấy, đảo 2 dây pha.
- Dùng ống gì cho máy bơm hút bùn? Ống mềm lõi thép xoắn hoặc ống bố chịu mài mòn, đường kính bằng họng xả; đường ống dài nên đi thẳng, hạn chế co gấp để bùn không lắng tắc.
- Vận hành máy bơm bùn sao cho ổn định? Bắt đầu bơm ở chỗ có nước, sau đó hạ dần vào vùng bùn đặc; theo dõi dòng điện, khi dòng chạm dòng tem thì nhấc bơm lên 10–20 cm cho hỗn hợp loãng hơn; cuối ca chạy nước sạch 3–5 phút để rửa ống và buồng bơm.
c) Dành cho người gặp lỗi do dùng sai cách, cần cách khắc phục hoặc giải pháp tiết kiệm chi phí
- Máy bơm bùn chạy mà không lên bùn, chỉ ra nước? Bơm treo quá cao, cánh khuấy không chạm lớp bùn hoặc quay ngược chiều; hạ bơm sát lớp bùn, đảo chiều quay, hoặc dùng vòi phun áp lực xới bùn quanh bơm.
- Bơm bùn liên tục nhảy rơ le nhiệt? Thường do bơm cắm sâu vào bùn quá đặc, ống xả quá dài hoặc bị gấp, điện áp tụt khi kéo dây xa; nhấc bơm lên, rút ngắn ống, tăng tiết diện cáp hoặc dùng biến tần giảm tốc khi bùn đặc.
- Ống xả bùn hay bị tắc giữa đường? Vận tốc trong ống quá thấp do ống to quá hoặc bơm yếu; đổi ống bằng họng xả, giữ hỗn hợp loãng hơn và chạy nước sạch xả ống trước khi tắt bơm.
- Cánh bơm bùn mòn nhanh, lưu lượng giảm dần? Chỉnh lại khe hở tấm mòn (nếu bơm có), thay cánh hoặc tấm mòn chính hãng; chi phí thay cánh thường chỉ 15–30% giá bơm mới, rẻ hơn nhiều so với thay cả bơm.
- Làm sao giảm chi phí nạo vét ao bằng máy bơm bùn? Chọn bơm vừa đủ lưu lượng, chạy ban đêm theo giờ điện thấp điểm nếu có công tơ 3 giá, rút bớt nước trước để bơm hỗn hợp đặc hơn, và dùng bơm 4 cực để giảm tiền thay cánh, phớt.
