Động Cơ Tời Công Nghiệp: Chọn Công Suất, Mô Men, Phanh Cho Tời Nâng Và Tời Kéo
Động cơ tời công nghiệp là motor điện 3 pha có phanh điện từ thường đóng, ghép hộp giảm tốc tỉ số lớn để quay tang cuốn cáp nâng hoặc kéo tải. Nó ra đời vì tời là cơ cấu mà mất điện cũng không được để tải chạy ngược: phanh tự đóng ngay khi cắt điện, giữ tải treo tại chỗ. So với motor thường, động cơ tời chịu đóng – cắt liên tục, mô men khởi động lớn để thắng tải ngay vòng quay đầu, và luôn đi cùng hộp giảm tốc chịu tải nặng.
Nội dung
- 1) Tời nâng và tời kéo ngang: 2 cách tính động cơ tời khác nhau
- 2) Phân loại động cơ tời công nghiệp
- 3) Hộp giảm tốc ghép với động cơ tời: WPDA, WPDS, KA tải nặng, R trục thẳng
- 4) Bảng chọn động cơ tời nâng theo tải (4 cực, cáp 1 nhánh, 8 m/phút)
- 5) Phanh động cơ tời và hệ số an toàn
- 6) Ứng dụng động cơ tời công nghiệp
- 7) Ưu điểm động cơ tời có phanh 4 cực
- 8) Câu hỏi thường gặp về động cơ tời
1) Tời nâng và tời kéo ngang: 2 cách tính động cơ tời khác nhau
| Tiêu chí | Tời nâng (kéo dọc, nâng hạ) | Tời kéo ngang, kéo dốc |
|---|---|---|
| Lực trên cáp | F = khối lượng × 9,81 ÷ số nhánh cáp | F = m × 9,81 × (hệ số lăn + sin góc dốc) |
| Phanh | Bắt buộc, phanh thường đóng | Bắt buộc khi kéo dốc; kéo phẳng nên có |
| Hệ số an toàn cáp | ≥ 5 | ≥ 3,5 |
| Motor hay dùng | Motor phanh 4 cực, motor cẩu trục YZR | Motor phanh 4 cực, motor 4 cực thường |
| Tốc độ cáp thường | 5 – 15 m/phút | 10 – 30 m/phút |
- Tời nâng: tải treo luôn kéo ngược, mất điện mà không có phanh là rơi tải.
- Tời kéo ngang trên ray phẳng: lực cản chỉ ~ 1 – 2% trọng lượng, motor nhỏ kéo được tải rất nặng.
- Kéo dốc: mỗi 1° dốc cộng thêm ~ 1,7% trọng lượng vào lực kéo.
2) Phân loại động cơ tời công nghiệp
a) Động cơ tời phanh 4 cực Y3-EJ (motor có thắng từ)

- Phổ biến nhất cho tời nâng 300 kg – 6 tấn, vận thăng, tời kéo xe goòng.
- Phanh điện từ gắn đuôi motor, có cần nhả phanh bằng tay để hạ tải khi mất điện.
- Cùng khung, cùng trục với motor 3 pha thường cùng kW; bản mặt bích B5/B35 ghép thẳng hộp giảm tốc — xem motor có phanh.
b) Động cơ tời cẩu trục YZR, YZ

- Thiết kế cho chế độ S3 – S5, đóng cắt 150 – 600 lần/giờ, mô men cực đại 2,3 – 2,8 lần định mức.
- YZR rotor dây quấn khởi động qua điện trở, êm khi nâng tải nặng; dùng cho tời cẩu trục, cổng trục, tời luyện kim — xem motor cẩu trục.
c) Động cơ tời 1 pha 220V cho tời nhỏ
- Tời nâng dưới ~ 500 kg ở xưởng chỉ có điện 1 pha; dòng lớn, chỉ hợp chạy ngắt quãng.
3) Hộp giảm tốc ghép với động cơ tời: WPDA, WPDS, KA tải nặng, R trục thẳng
Động cơ tời quay ~ 1.400 vòng/phút, tang cuốn cáp chỉ cần 8 – 30 vòng/phút, nên luôn đi qua hộp giảm tốc tỉ số 1/40 – 1/150. Chọn hộp theo tải và số giờ chạy mỗi ngày:
| Hộp giảm tốc | Tải tời hợp lý | Điểm mạnh khi làm tời |
|---|---|---|
| WPDS / WPDA trục vít | ~ 300 kg – 2 tấn | Chuyên làm tời: gọn, rẻ, trục ra vuông góc, tỉ số lớn có tự hãm phụ |
| KA, KAB bánh răng côn (giảm tốc tải nặng) | ~ 3 – 10 tấn | Hiệu suất ~ 94 – 96%, chạy nhiều giờ không nóng, 2 đầu trục kéo được 2 tang |
| R trục thẳng (cốt thẳng) kiểu SEW | ~ 1 – 5 tấn | Trục ra thẳng hàng motor, hiệu suất cao, đặt tời gọn dưới chân tháp |
| ZQ hộp số máy tời | ~ 2 – 20 tấn | Tời cẩu trục, tời mỏ, trục ra lớn |
- Hộp trục vít WPDA/WPDS hiệu suất ~ 60 – 80%, motor tính dư 1 cấp so với hộp bánh răng.
- Tời chạy trên 4 giờ/ngày, tải trên 3 tấn: hộp bánh răng côn KA hoặc R tốn điện ít hơn rõ.
a) Hộp giảm tốc WPDS, WPDA gắn motor phanh làm tời

- WPDS 100 + motor phanh 1,5 kW: tời nâng, vận thăng nhỏ, thang tải hàng.
- Trục ra vuông góc, đặt tang song song thân motor, tời gọn theo chiều dài.
b) Hộp giảm tốc K, KA bánh răng côn gắn motor phanh cho tời tải nặng

- K87 trục dương + motor phanh 5,5 kW: tời kéo xe goòng, tời kéo thuyền, tời nâng 2 – 4 tấn.
- Bánh răng côn hiệu suất cao, chạy nhiều ca không nóng như hộp trục vít.
c) Hộp giảm tốc R trục thẳng cho tời đặt dưới chân tháp

- R97 trục 60 mm, motor – hộp – tang thẳng 1 hàng, lắp vận thăng chở hàng 1 – 3 tấn.
4) Bảng chọn động cơ tời nâng theo tải (4 cực, cáp 1 nhánh, 8 m/phút)
Điều kiện: hiệu suất tang + hộp số ~ 0,8; tải đã giảm 22% để chạy bền lâu dài, nâng 8 giờ/ngày.
| Tải nâng | Công suất tính | Động cơ tời nên chọn (4 cực) | Mô men định mức trục motor |
|---|---|---|---|
| 300 kg | ~ 0,63 kW | 0,75 kW có phanh | ~ 5 Nm |
| 500 kg | ~ 1,05 kW | 1,1 kW có phanh | ~ 7,5 Nm |
| 1 tấn | ~ 2,1 kW | 2,2 kW có phanh | ~ 15 Nm |
| 2 tấn | ~ 4,2 kW | 5,5 kW có phanh | ~ 37 Nm |
| 3 tấn | ~ 6,3 kW | 7,5 kW có phanh | ~ 50 Nm |
| 5 tấn | ~ 10,5 kW | 11 kW có phanh | ~ 73 Nm |
- Cáp 2 nhánh (1 puly động): lực cáp giảm 1/2, tốc độ móc giảm 1/2 — cùng motor nâng gấp đôi tải ở nửa tốc độ.
- Tốc độ 15 m/phút: công suất gần gấp đôi bảng trên.
- Mô men phanh chọn ≥ 1,5 – 2 lần mô men định mức trục motor.
5) Phanh động cơ tời và hệ số an toàn
| Hạng mục | Yêu cầu cho tời công nghiệp |
|---|---|
| Kiểu phanh | Phanh điện từ thường đóng (mất điện là phanh), gắn đuôi motor |
| Mô men phanh | ≥ 1,5 – 2 lần mô men định mức motor |
| Khe hở phanh | Kiểm tra mỗi 3 – 6 tháng; mòn quá thì chỉnh lại |
| Hệ số an toàn cáp tời nâng | ≥ 5 lần tải làm việc |
| Hệ số an toàn cáp tời kéo | ≥ 3,5 lần lực kéo |
| Đường kính tang | ≥ 18 – 20 lần đường kính cáp |
| Công tắc hành trình | Chặn đỉnh và chặn đáy, cắt điện trước khi móc chạm puly |
- Hộp trục vít tự hãm không thay được phanh: mòn răng là hết tự hãm.
- Tời nâng người phải theo quy chuẩn thiết bị nâng, có phanh thứ hai và kiểm định.
6) Ứng dụng động cơ tời công nghiệp
a) Máy hay dùng động cơ tời
- Vận thăng chở hàng, tời nâng vật liệu công trình 500 kg – 3 tấn (WPDS, R + motor phanh).
- Tời kéo xe goòng trong lò gạch tuynel, hầm sấy, mỏ đá (WPDA, R).
- Tời kéo thuyền, kéo tàu lên đà, kéo xà lan cập bến (KA tải nặng).
- Tời kéo cáp điện, kéo ống trong thi công hạ tầng.
- Tời nâng hạ cửa cống, cửa van thủy lợi.
- Tời cẩu trục, cổng trục trong nhà xưởng cơ khí, kho thép (YZR + ZQ).
b) Lắp đặt, chế tạo, thiết kế động cơ tời cho vận thăng chở hàng 2,5 tấn – R97 + motor phanh 5,5 kW

- Vận hành: tời đặt dưới chân tháp; motor phanh 5,5 kW 4 cực → hộp R97 chân đế trục thẳng → khớp nối → tang cuốn cáp Ø300 mm trên 2 gối đỡ; cáp lên puly đỉnh tháp, xuống puly động trên sàn chở hàng (2 nhánh cáp), sàn chạy trên 2 ray dẫn hướng.
- Tải: sàn + hàng 2,5 tấn; 2 nhánh cáp → lực mỗi nhánh ~ 12,3 kN; cáp thép 6×19 phi 12 – 13 mm (hệ số an toàn ≥ 5).
- Tốc độ: sàn lên ~ 8 m/phút, cáp vào tang ~ 16 m/phút → tang ~ 17 vòng/phút → tỉ số ~ 1/85.
- Công suất: 24,5 kN × 0,133 m/s ÷ 0,8 ≈ 4,1 kW; giảm tải 22% để chạy bền → ~ 5,2 kW → motor phanh 5,5 kW.
- Mô men trên tang ~ 1.850 Nm; R97 chịu ~ 3.100 Nm → dư ~ 1,7 lần cho lúc khởi động đầy tải.
- Vì sao chọn R trục thẳng: motor – hộp – tang nằm 1 hàng sát chân tháp, hiệu suất bánh răng cao nên 5,5 kW là đủ; phanh motor giữ sàn khi mất điện, công tắc hành trình chặn đỉnh/đáy.
c) Lắp đặt, chế tạo, thiết kế động cơ tời cho khung nâng 6 tấn 2 tang – K127 + motor phanh 11 kW

- Bố trí: motor phanh 11 kW đứng trên hộp K127, hộp bánh răng côn 2 đầu trục ra, mỗi đầu qua trục truyền động và gối đỡ quay 1 tang cuốn cáp; 2 tang cuốn cùng lúc nên khung nâng lên đều 2 bên.
- Phương án puly động (trái): mỗi bên 2 nhánh, tổng 4 nhánh → nâng ~ 6 tấn ở ~ 7 m/phút; lực mỗi nhánh ~ 14,7 kN.
- Phương án puly cố định (phải): mỗi bên 1 nhánh, tổng 2 nhánh → cùng motor 11 kW nâng ~ 3,5 tấn ở ~ 12 m/phút.
- Tang Ø350 mm: puly động cáp chạy ~ 14 m/phút → tang ~ 13 vòng/phút → tỉ số ~ 1/115; mô men 2 tang ~ 5.200 Nm, K127 chịu ~ 8.000 Nm.
- Công suất: 6 tấn × 9,81 × 0,117 m/s ÷ 0,8 ≈ 8,6 kW; giảm tải 22% → ~ 11 kW.
- Vì sao chọn K bánh răng côn: 1 hộp kéo 2 tang qua 2 đầu trục, motor dựng đứng nên tời gọn chiều ngang; hiệu suất ~ 95%, chạy nhiều ca không nóng.
7) Ưu điểm động cơ tời có phanh 4 cực
- Mất điện là phanh giữ tải tại chỗ, không rơi.
- Tốc độ 4 cực ~ 1.400 vòng/phút ghép được mọi hộp giảm tốc phổ biến: WPDA, WPDS, KA, R, ZQ.
- Mô men khởi động ~ 2 – 2,2 lần định mức, thắng được tải treo ngay khi đóng điện.
- Có cần nhả phanh tay: hạ tải từ từ xuống đất khi mất điện giữa chừng.
8) Câu hỏi thường gặp về động cơ tời
a) Người sắp mua, đang khảo giá động cơ tời
- Tời nâng 1 tấn dùng động cơ bao nhiêu kW? Ở 8 m/phút, cáp 1 nhánh: motor phanh 2,2 kW 4 cực; mắc cáp 2 nhánh thì cùng motor 2,2 kW nâng ~ 2 tấn ở 4 m/phút.
- Động cơ tời có bắt buộc phải có phanh không? Có với tời nâng và tời kéo dốc; tời kéo ngang trên mặt phẳng có thể không phanh nhưng nên có để dừng chính xác.
- Dùng motor 3 pha thường làm tời nâng được không? Không, nếu không có phanh riêng; mất điện tải sẽ kéo ngược tang và rơi.
- Động cơ tời 4 cực hay 6 cực? 4 cực phổ biến, rẻ, ghép hộp tỉ số lớn; 6 cực dùng khi cần tốc độ cáp chậm mà hộp nhỏ hơn.
- Tời 1 – 2 tấn nên dùng WPDS hay R? WPDS rẻ, gọn, hợp tời chạy ít giờ; R trục thẳng tốn điện ít hơn ~ 15 – 20%, hợp vận thăng chạy cả ngày.
- Hộp giảm tốc trục vít có thay được phanh cho tời không? Không; tự hãm của trục vít giảm khi răng mòn hoặc rung, tời nâng vẫn cần motor phanh.
- Tời kéo xe goòng 5 tấn trên ray phẳng cần motor bao nhiêu? ~ 0,75 kW là đủ ở 20 m/phút; lên dốc 10° cần 5,5 kW.
b) Người vừa mua, cần lắp và chạy đúng
- Cuốn cáp vào tang thế nào cho đúng? Cuốn đều từng lớp, luôn để lại ≥ 3 vòng cáp trên tang khi móc ở vị trí thấp nhất.
- Có cần công tắc hành trình không? Có, chặn cả đỉnh và đáy; thiếu công tắc đỉnh là nguyên nhân đứt cáp phổ biến.
- Đấu phanh điện từ với motor ra sao? Phanh mở khi motor có điện và đóng ngay khi cắt; dùng bộ chỉnh lưu phanh đúng điện áp ghi trên phanh.
c) Bảo trì động cơ tời sau 6 – 12 tháng
- Bao lâu chỉnh khe hở phanh động cơ tời? Mỗi 3 – 6 tháng; tời đóng cắt nhiều kiểm tra hàng tháng.
- Cáp tời bao lâu phải thay? Thay khi đứt sợi vượt mức cho phép, cáp bẹp, gỉ sâu hoặc đường kính giảm trên ~ 7%.
d) Lỗi khi dùng sai cách và cách khắc phục
- Tời bị tụt tải khi dừng là do đâu? Má phanh mòn, khe hở phanh lớn hoặc dính dầu; chỉnh khe hở, thay má phanh, lau sạch dầu.
- Động cơ tời nóng, nhảy rơ le khi nâng là do đâu? Tải vượt định mức, nâng liên tục quá chế độ S3, sụt áp hoặc phanh không mở hết; đo dòng và kiểm tra điện áp phanh.
- Tời kêu rít khi khởi động là do đâu? Phanh mở chậm, motor phải kéo qua phanh; kiểm tra bộ chỉnh lưu phanh và khe hở.












