Cấu Tạo Máy Sấy Tóc Có Đơn Giản Như Bạn Nghĩ?

Motor máy sấy tóc là động cơ điện nhỏ quay cánh quạt để hút không khí từ phía sau, đẩy qua dây nhiệt và thổi ra vòi. Phần lớn máy sấy tóc gia đình công suất 1.000–2.400 W dùng motor DC nam châm vĩnh cửu chổi than điện áp 12–36 V, được cấp điện từ lưới 220 V qua cầu diode; máy sấy chuyên nghiệp dùng motor xoay chiều 220 V AC; dòng cao cấp dùng motor không chổi than (BLDC) tốc độ trên 100.000 vòng/phút.

Hiểu rõ cấu tạo máy sấy tóc, sơ đồ nguyên lý hoạt động và loại motor bên trong giúp chọn máy phù hợp, dùng an toàn và tự xác định đúng nguyên nhân khi máy sấy nóng nhưng không có gió, quạt chạy yếu, có tia lửa hoặc làm nhảy aptomat.

1. Máy sấy tóc là gì?

Máy sấy tóc là thiết bị điện gia dụng cầm tay tạo luồng khí nóng hoặc mát để làm khô và tạo kiểu tóc. Máy gồm hai khối chính hoạt động song song: khối thổi gió (motor và cánh quạt) và khối gia nhiệt (dây điện trở nichrome). Nhiệt làm nước trên tóc bay hơi nhanh, còn luồng gió mang hơi ẩm đi; vì vậy lưu lượng gió do motor tạo ra quan trọng không kém công suất nhiệt.

Máy sấy tóc cầm tay xuất hiện từ nửa đầu thế kỷ 20 và nay có mặt ở hầu hết gia đình, salon, khách sạn. Dù vậy, ít người biết máy sấy tóc chạy bằng motor điện gì và vì sao motor là bộ phận quyết định độ bền của máy.

2. Cấu tạo máy sấy tóc

Thiết kế máy sấy tóc khá đơn giản: vỏ nhựa chịu nhiệt, bên trong có motor nhỏ gắn cánh quạt, bộ phận gia nhiệt bằng dây nichrome quấn trên khung mica, thiết bị bảo vệ nhiệt và công tắc chọn chế độ.

• Thiết kế của chiếc máy sấy tóc tương đối đơn giản.

3. Sơ đồ nguyên lý hoạt động máy sấy tóc

a) Đường đi của không khí

Khi bật máy, motor quay cánh quạt hút không khí qua lưới phía sau, đẩy luồng khí đi qua cuộn dây nichrome đang nóng đỏ. Không khí nhận nhiệt rồi thoát ra vòi phun với nhiệt độ khoảng 50–100 độ C tùy chế độ. Nichrome được chọn vì có điện trở suất cao, tỏa nhiệt mạnh và không bị oxy hóa ở nhiệt độ cao.

b) Mạch điện bên trong

• Điện 220 V qua công tắc chính đi vào dây nhiệt; dây nhiệt thường chia thành nhiều đoạn để chọn mức nhiệt.
• Ở máy dùng motor DC, một đoạn dây nhiệt đóng vai trò điện trở hạ áp; điện áp trên đoạn này qua cầu diode thành điện một chiều 12–36 V cấp cho motor.
• Mức gió thấp thường được tạo bằng 1 diode nối tiếp, chỉ cho nửa chu kỳ dòng điện đi qua nên motor quay chậm hơn.
• Rơ le nhiệt và cầu chì nhiệt mắc nối tiếp trong mạch, ngắt điện khi nhiệt bên trong vượt ngưỡng do mất gió.

c) Chế độ nóng, chế độ mát

Chế độ mát (nút cool shot) chỉ ngắt dây nhiệt, motor vẫn chạy để thổi gió mát giúp cố định nếp tóc. Máy dùng motor AC 220 V có thể chạy quạt hoàn toàn độc lập với dây nhiệt, nên thổi mát mạnh hơn. Ở thiết kế motor DC lấy điện từ dây nhiệt, khi tắt hẳn nhiệt thì mạch phải có điện trở hoặc nhánh riêng để cấp điện cho motor.

4. Motor máy sấy tóc là loại motor nào?

Máy sấy tóc dùng 1 trong 3 loại motor dưới đây. Mỗi loại có điện áp, dòng điện và tốc độ khác nhau, nên khi thay thế phải chọn đúng loại theo tem hoặc thông số in trên vỏ motor.

• Số ampe trong bảng là giá trị tham khảo; khi thay motor, đọc điện áp và dòng theo tem motor hoặc ký hiệu in trên vỏ.
• Lắp motor 12 V vào mạch thiết kế cho motor 24 V sẽ làm motor quá áp, quay quá tốc và cháy nhanh.
• Motor DC có cực tính; đấu ngược thì quạt quay ngược, gió hút ra phía sau và dây nhiệt bị quá nhiệt.

• Motor quạt thổi điện 220V AC được sử dụng trong các dòng máy sấy công suất cao, có chức năng sấy mát độc lập.

Motor quạt thổi 220 V AC dạng thay thế thường có 2 thanh bát bắt vít hai bên để lắp vừa nhiều hãng máy sấy như Goldsun, Sunhouse, Panasonic, Philips, Daewoo, Bluestone, thuận tiện sửa chữa. Motor máy sấy tóc thuộc nhóm motor điện mini; nguyên lý motor cảm ứng 220 V có thể xem thêm ở bài nguyên lý hoạt động của động cơ điện 1 pha.

5. Điện áp, dòng điện và aptomat cho máy sấy tóc

Máy sấy tóc là thiết bị tiêu thụ điện lớn trong gia đình vì phần lớn công suất nằm ở dây nhiệt; motor chỉ chiếm khoảng 20–60 W. Dòng điện toàn máy tính gần đúng bằng I = P / U với U = 220 V.

• Số ampe và aptomat trong bảng là giá trị tham khảo; đọc công suất, dòng điện theo tem máy và tem motor.
• Cắm máy 2.000 W chung ổ nối dài với bàn là, ấm siêu tốc dễ làm phích cắm nóng chảy và nhảy aptomat.
• Ổ cắm lỏng, tiếp xúc kém gây phát nhiệt tại chân phích dù máy vẫn chạy bình thường.

Máy sấy tóc không dùng biến tần. Tốc độ motor DC được thay đổi bằng diode hoặc mạch điều chỉnh điện áp; motor BLDC có mạch điều khiển điện tử riêng tích hợp trong máy. Biến tần là thiết bị dành cho động cơ điện 3 pha công nghiệp; với motor 220 V cỡ nhỏ có thể tham khảo nhóm bộ điều khiển tốc độ motor 220V.

6. Dấu hiệu motor máy sấy tóc hỏng và cách xử lý

Trước khi thay motor, cần kiểm tra kỹ vì nhiều lỗi do công tắc hỏng, tóc quấn cánh quạt hoặc dây nối lỏng.

• Máy có quạt hỏng mà vẫn bật nhiệt sẽ làm dây nhiệt nóng đỏ, có thể cháy vỏ nhựa chỉ sau vài chục giây.
• Nối tắt rơ le nhiệt hoặc cầu chì nhiệt làm mất lớp bảo vệ cuối cùng chống cháy máy.
• Cách đo cuộn dây motor xem bài cách kiểm tra motor bị cháy.

7. Cách thay motor máy sấy tóc

• Rút phích cắm, chờ máy nguội hoàn toàn, tháo các vít vỏ (một số máy có vít giấu dưới tem).
• Chụp ảnh vị trí dây nối trước khi tháo, đặc biệt là dây đỏ (cực dương) và dây đen (cực âm) của motor DC.
• Đọc ký hiệu điện áp trên motor cũ (ví dụ 12 V, 18 V, 24 V) và đo đường kính trục, khoảng cách lỗ bắt vít để chọn motor thay thế cùng kích thước.
• Rút cánh quạt khỏi trục motor cũ, lắp sang motor mới; chú ý cánh quạt phải ăn chặt và cân, không chạm vỏ.
• Hàn lại dây đúng cực tính, lắp vỏ, bật thử chế độ mát trước: gió phải thổi ra phía vòi, không thổi ngược ra lưới sau.

8. Các loại máy sấy tóc thông dụng hiện nay

• Máy sấy tóc gắn tường: thân máy như máy cầm tay, có giá đỡ gắn tường và dây cắm cố định; đơn giản, gọn, an toàn, dùng nhiều ở khách sạn, resort.
• Máy sấy tóc phổ thông: loại cầm tay dây rời, cắm vào bất kỳ ổ điện nào, công suất 1.000–2.000 W.
• Máy sấy tóc dùng pin sạc: di động, không cần ổ điện, công suất nhỏ nên phù hợp sấy nhẹ, thổi khô quần áo nhỏ.
• Máy sấy tóc 2 chiều nóng lạnh: chọn gió nóng hoặc gió lạnh, giảm tổn hại tóc do nhiệt.
• Máy sấy tóc ion: có bộ phát ion âm giúp giảm xơ rối, tóc bóng hơn.
• Máy sấy tóc mini: nhỏ gọn dễ mang theo, công suất thấp nên sấy chậm hơn.
• Máy sấy tóc chuyên nghiệp: công suất cao, motor AC hoặc BLDC bền, dùng liên tục ở salon.

• Máy sấy tóc loại gắn lên tường có thiết kế đơn giản, đẹp mắt.

• Giá là giá trung bình thị trường Việt Nam, thay đổi theo thương hiệu và tính năng.
• Máy mini motor nhỏ, dùng liên tục lâu thì motor và dây nhiệt nóng nhanh hơn máy chuyên nghiệp.

9. Thương hiệu máy sấy tóc phổ biến

• Panasonic: thiết kế gọn nhẹ, đẹp, dải sản phẩm rộng; có mẫu như Panasonic EH-ND11 công suất nhỏ và EH-NE64 công suất khoảng 2.000 W.
• Toshiba: thiết kế gọn nhẹ tương tự Panasonic nhưng ít mẫu mã hơn.
• Philips: thương hiệu điện gia dụng gốc Hà Lan, nhiều mẫu có ion, điều chỉnh nhiệt nhiều mức.
• Kangaroo: giá dễ tiếp cận, công suất phổ biến khoảng 1.000–2.000 W, kiểu dáng gọn.
• Sunhouse: nhiều mẫu giá thấp, phù hợp nhu cầu sấy cơ bản trong gia đình.
• Bluestone: dòng gia dụng phổ thông với nhiều mẫu máy sấy 2 chiều nóng lạnh.
• Fujika: kiểu dáng đơn giản, nhỏ gọn, tiện mang theo, có mẫu công suất khoảng 1.800 W.

• Ưu điểm của dòng máy sấy tóc Kangaroo là giá thành rẻ.

10. Ưu điểm của từng loại motor máy sấy tóc

a) Motor DC chổi than

• Nhỏ, nhẹ, tốc độ cao nên máy sấy tóc mini, máy sấy du lịch gọn và rẻ.
• Dễ chia nhiều mức gió chỉ bằng diode; dễ tìm motor máy sấy tóc 12V, 18V, 24V thay thế.
• Hạn chế: chổi than mòn theo thời gian, ồn hơn, có tia lửa nhỏ ở cổ góp.

b) Motor xoay chiều 220V AC

• Không có chổi than nên motor quạt thổi máy sấy chuyên nghiệp bền, chạy liên tục nhiều giờ ở salon.
• Chạy độc lập với dây nhiệt, gió mát mạnh, không phụ thuộc mức nhiệt.
• Hạn chế: nặng và cồng kềnh hơn motor DC cùng lưu lượng gió.

c) Motor không chổi than BLDC

• Tốc độ rất cao, luồng gió mạnh dù kích thước motor nhỏ, máy sấy tóc nhẹ.
• Ít ồn, tuổi thọ cao, không có tia lửa.
• Hạn chế: cần mạch điều khiển điện tử, khi hỏng thường phải thay cả cụm motor và mạch.

11. Hướng dẫn sử dụng và bảo quản máy sấy tóc an toàn

• Kiểm tra dây nguồn, phích cắm và lưới lọc trước khi dùng; tay phải khô ráo trước khi cắm điện.
• Giữ vòi máy cách tóc ít nhất 15 cm, không để nhiệt cao liên tục một chỗ.
• Không dùng máy sấy tóc trong bồn tắm, cạnh vòi nước hay nơi có nước đọng.
• Không che lưới hút gió phía sau; gió bị chặn làm motor quá tải và rơ le nhiệt ngắt liên tục.
• Trước khi tắt, bật chế độ mát 10–20 giây để làm nguội dây nhiệt.
• Tắt máy, rút phích, chờ nguội rồi mới cất; không quấn chặt dây nguồn quanh thân máy vì dễ gãy lõi đồng ở cổ dây.
• Vệ sinh lưới lọc mỗi 1–2 tuần, lau vỏ bằng khăn mềm, không dùng chất tẩy mạnh; cất nơi khô ráo, tránh ánh nắng, bọc kín khi lâu không dùng.

12. Cách chọn mua máy sấy tóc theo motor và công suất

• Công suất: tóc ngắn, dùng gia đình khoảng 1.000–1.600 W; tóc dài, dày hoặc dùng cho salon khoảng 1.800–2.400 W. Công suất cao sấy nhanh hơn nhưng cần ổ cắm, dây điện chịu được dòng 8–11 A.
• Loại motor: dùng ít, giá rẻ chọn motor DC; dùng nhiều giờ mỗi ngày chọn motor AC hoặc BLDC.
• Chế độ: nên có tối thiểu 2 mức gió, 2 mức nhiệt và nút gió mát.
• An toàn: có rơ le nhiệt, cầu chì nhiệt, lưới lọc tháo rời được để vệ sinh.
• Thương hiệu, bảo hành: ưu tiên thương hiệu có linh kiện thay thế, đặc biệt là motor quạt thổi và dây nhiệt.

13. Câu hỏi thường gặp về motor máy sấy tóc

a) Dành cho người đang khảo giá, sắp mua máy sấy tóc

• Máy sấy tóc dùng motor DC hay AC tốt hơn? Motor DC nhỏ, nhẹ, rẻ, phù hợp dùng gia đình 10–20 phút mỗi ngày. Motor AC 220 V không có chổi than nên bền hơn, phù hợp salon chạy nhiều giờ; motor BLDC nhẹ, ít ồn nhưng giá cao.
• Máy sấy tóc 2000W tốn bao nhiêu điện? Máy 2.000 W chạy 15 phút tiêu thụ khoảng 0,5 kWh. Dùng mỗi ngày 15 phút thì khoảng 15 kWh mỗi tháng, phần lớn là điện cho dây nhiệt chứ không phải motor.
• Máy sấy tóc công suất bao nhiêu là đủ? Tóc ngắn, mỏng dùng 1.000–1.400 W là đủ; tóc dài, dày nên chọn 1.800–2.200 W để sấy nhanh, giảm thời gian tiếp xúc nhiệt.
• Máy sấy tóc ion có khác gì về motor? Motor giống máy thường; khác biệt nằm ở bộ phát ion âm giúp giảm tĩnh điện, tóc ít xơ rối. Giá thường cao hơn máy cùng công suất.
• Có nên mua máy sấy tóc dùng pin? Máy dùng pin tiện mang đi nhưng công suất nhiệt thấp hơn nhiều so với máy cắm điện 220 V, thời gian chạy mỗi lần sạc ngắn; phù hợp sấy nhẹ, chỉnh nếp, không phù hợp sấy tóc dài ướt.

b) Dành cho người đã mua, cần hướng dẫn lắp đặt, đấu điện, sử dụng

• Máy sấy tóc cắm ổ điện nào? Máy dưới 1.600 W dùng ổ cắm 10 A; máy 1.800–2.400 W nên dùng ổ 16 A riêng, dây nguồn tiết diện từ 1,5 mm² trở lên (giá trị tham khảo, đọc theo tem máy).
• Đấu dây motor máy sấy tóc DC thế nào? Dây đỏ là cực dương, dây đen là cực âm, nối vào ngõ ra cầu diode đúng dấu + và -. Đấu ngược thì cánh quạt quay ngược và gió không ra vòi.
• Lắp máy sấy tóc gắn tường cần lưu ý gì? Gắn cách bồn rửa, vòi sen tối thiểu 0,6 m, dùng ổ cắm có nắp che và mạch có chống giật (RCBO hoặc ELCB 30 mA) để bảo vệ người dùng ở khu vực ẩm.
• Sấy tóc bao lâu thì nên cho máy nghỉ? Máy gia đình nên dùng liên tục khoảng 10–15 phút rồi bật gió mát hoặc nghỉ vài phút; máy salon motor AC chịu được chu kỳ chạy dài hơn.
• Dùng máy sấy tóc thổi khô quần áo, giày được không? Được với khoảng cách trên 15 cm và mức nhiệt thấp; không áp sát vải vì lưới hút dễ hút xơ vải, làm bít gió và nóng motor.

c) Dành cho người gặp lỗi do dùng sai cách, cần cách khắc phục hoặc giải pháp tiết kiệm chi phí

• Máy sấy tóc có nhiệt mà không có gió phải làm sao? Ngắt điện ngay để tránh cháy vỏ. Gỡ tóc quấn ở trục cánh quạt, kiểm tra diode và motor; motor DC thay thế có giá rẻ hơn nhiều so với mua máy mới.
• Máy sấy tóc chạy yếu sau 1–2 năm dùng? Thường do lưới lọc bít bụi, tóc, hoặc chổi than motor mòn. Vệ sinh lưới và tra dầu bạc trục là cách khắc phục rẻ nhất; nếu vẫn yếu thì thay motor cùng điện áp.
• Máy sấy tóc có mùi khét khi bật? Bụi, tóc bám vào dây nhiệt bị đốt cháy. Rút điện, tháo lưới, thổi sạch bụi bên trong; nếu mùi nhựa cháy hoặc có khói thì ngừng dùng và kiểm tra motor.
• Máy sấy tóc làm nhảy aptomat thì sửa thế nào? Thử cắm máy vào ổ khác không dùng chung thiết bị công suất lớn. Nếu vẫn nhảy, máy bị chập dây nguồn, dây nhiệt chạm hoặc diode chập; cần đo kiểm từng phần trước khi dùng lại.
• Máy sấy tóc tự tắt khi đang dùng có sao không? Đó là rơ le nhiệt ngắt do quá nhiệt, thường vì che lưới hút hoặc gió yếu. Vệ sinh lưới, cầm máy không che phía sau; không nối tắt rơ le để chạy tiếp.

14. Kết luận

Motor máy sấy tóc là bộ phận quyết định lưu lượng gió, độ ồn và độ bền của máy. Máy sấy gia đình chủ yếu dùng motor DC 12–36 V cấp qua cầu diode, máy chuyên nghiệp dùng motor 220 V AC, máy cao cấp dùng motor BLDC. Nắm rõ cấu tạo, sơ đồ nguyên lý và thông số điện giúp chọn đúng công suất, cắm điện an toàn và xử lý đúng lỗi khi quạt yếu, mất gió hay nhảy aptomat.

Đọc thêm:

• Nguyên nhân cháy hỏng motor điện 1 pha, lưu ý và cách khắc phục
• Hướng dẫn cách quấn motor 1 pha tại nhà
• Động cơ điện 3 pha 4 cực 4P
• Động cơ điện 1 pha
• Hộp giảm tốc trong đồ chơi trẻ em, motor 775
• Motor phun thuốc trừ sâu: khái niệm, cấu tạo, nguyên lý hoạt động
• Động cơ điện: các loại mô tơ quan trọng trong đời sống
• Thông số kỹ thuật motor điện, cách đọc tem motor