Máy bơm bánh răng KCB200 (mã KCB-200) là đầu bơm thể tích hai bánh răng ăn khớp ngoài, cho khoảng 200 lít/phút (12 m³/h) ở áp suất xả 0,33 MPa khi quay 1440 vòng/phút. Cổng hút và xả là mặt bích DN50, lắp ống DN50. Chạy theo nhịp motor 4 cực, KCB200 hợp với những trạm cần xuất nhập khối lượng dầu lớn trong thời gian ngắn: rút xe bồn, cấp dầu cho bồn vài chục khối, tuần hoàn dầu trong bể công nghệ.
Đầu bơm thuộc dòng máy bơm bánh răng KCB, có thông số thủy lực cố định. Ở tốc độ định mức 1440 vòng/phút, đầu bơm luôn chạy motor tiêu chuẩn 4kw 4 cực; với dầu sệt, cùng đầu KCB-200 được cho quay chậm lại bằng motor nhiều cực hơn hoặc motor giảm tốc. Tốc độ giảm thì lưu lượng và công suất cần thiết giảm theo, nên chất càng sệt, bơm chạy càng chậm và motor đi kèm càng nhỏ.
Trong thân bơm KCB-200 có một cặp bánh răng giống hệt nhau, đặt trong khoang vỏ với khe hở rất nhỏ. Bánh chủ động nhận mô-men từ motor qua khớp nối, kéo bánh bị động quay ngược chiều. Ở phía hút, răng tách nhau tạo khoảng trống để chất lỏng tràn vào rãnh răng; chất lỏng bị nhốt giữa răng và thành vỏ, đi vòng sang phía xả rồi bị ép ra khi răng ăn khớp trở lại. Mỗi vòng quay vì thế đẩy đi một thể tích gần như không đổi, khoảng 200 ÷ 1440 ≈ 0,14 lít.
Hệ quả là lưu lượng của bơm bánh răng KCB 200 tỷ lệ gần tuyến tính với tốc độ quay: giảm tốc một phần ba thì lưu lượng giảm khoảng một phần ba. Còn áp suất xả do trở lực đường ống quyết định; nếu đường xả bị chặn, áp suất tăng liên tục cho tới khi van an toàn mở hoặc motor quá tải.
Con số 200 là lưu lượng danh nghĩa tính bằng lít/phút. Trên đầu bơm có hai mặt bích bốn lỗ đối xứng hai bên, cụm van an toàn có vít chỉnh và mũi tên chỉ chiều quay.

| Hạng mục | Thông số KCB-200 |
|---|---|
| Mã hàng | KCB-200 (Đầu gang / Đầu Inox) |
| Loại bơm | Bơm bánh răng ăn khớp ngoài, có van an toàn |
| Lưu lượng danh nghĩa | 200 lít/phút (12 m³/h) |
| Áp suất xả định mức | 0,33 MPa (3,3 bar) |
| Tốc độ định mức | 1440 vòng/phút |
| NPSHr | 5 m |
| Cổng hút – xả | Mặt bích DN50: lỗ Ø50 mm, vành bích Ø140 mm, tâm bulông Ø110 mm, 4 bulông M12 |
| Đường ống lắp | DN50 |
| Đường kính trục đầu bơm | Ø28 mm |
| Mô tơ 4P cho chất độ sệt dưới 500 cSt | 4kw 4 cực, 3 pha |
| Chiều quay | Thuận chiều kim đồng hồ, nhìn từ phía khớp nối |
| Van an toàn | Lắp trên đầu bơm, xả hồi về khoang hút; áp đóng 0,45 MPa |
| Dải độ nhớt | 5 – 1.500 cSt ở tốc độ định mức; giảm tốc độ thì bơm được tới 50.000 cSt |
| Nhiệt độ chất lỏng | Dưới 150 °C |
| Chất lỏng | Có tính bôi trơn, không ăn mòn, không lẫn hạt rắn và sợi |
Lưu lượng 200 lít/phút là giá trị ở tốc độ định mức; đường hút dài, lọc bẩn hoặc chất lỏng đặc làm lưu lượng thực tế thấp hơn.
Video cụm bơm KCB200 thực tế, ống bơm 52 mm, ống dẫn 50 mm:
Các thông tin cần đối chiếu khi đặt đầu bơm và chuẩn bị đường ống cho KCB-200:
Kích thước bệ, chiều dài toàn cụm và vị trí lỗ bulông móng thay đổi theo motor ghép với đầu bơm, vì vậy hãy lấy số đo theo cụm bơm thực tế trước khi đổ móng.
Máy bơm bánh răng KCB200 inox 304
Ngoài bản đầu gang, KCB200 có bản đầu inox dùng cho chất lỏng cần chống gỉ hoặc yêu cầu sạch. Thông số thủy lực của bản inox giống bản gang; khi đặt hàng chỉ cần ghi đúng mã bản inox.

Video bơm KCB200 bản đầu inox, ống bơm 52 mm, ống dẫn 50 mm:
Điểm làm nên tính cách của KCB-200 là tốc độ quay. Ở 1440 vòng/phút, mỗi rãnh răng chỉ có thời gian rất ngắn để điền đầy khi lướt qua cửa hút. Với dầu DO, dầu thủy lực, dầu biến thế, thời gian đó đủ để bơm cho đúng lưu lượng và chạy êm. Khi chất lỏng đặc dần, rãnh răng chưa kịp đầy đã rời cửa hút, bơm hút thiếu, chạy ồn và rung. Vì vậy với chất lỏng sệt, cần gia nhiệt cho loãng bớt hoặc hạ tốc độ quay.
NPSHr 5 m là mức áp suất dư tối thiểu cổng hút cần có để chất lỏng không sôi cục bộ và tạo bọt trong rãnh răng. Bơm đặt cao, ống hút dài, lọc hút nhỏ đều làm hao hụt mức dự trữ này. Trong bảng sự cố của nhà sản xuất, "NPSH vượt mức" là nguyên nhân khiến bơm không lên dầu, ít dầu, ồn và rung; cách xử lý là nâng mức chất lỏng phía hút. Với chất lỏng đặc, nên đặt bơm ngang hoặc thấp hơn đáy bồn.
Áp suất 0,33 MPa là tổng mức áp bơm tạo ra cho cả phần nâng độ cao và phần thắng ma sát trong ống, van, lọc. Nếu đồng hồ xả khi chạy ổn định đã gần mức này, cần giảm trở lực tuyến ống: tăng cỡ ống, bớt co cút, vệ sinh lọc.
Ở tốc độ định mức 1440 vòng/phút, đầu KCB-200 phải chạy đúng motor 4kw 4 cực ghi trên tem. Không lắp motor nhỏ hơn 4kw cho đầu bơm chạy ở tốc độ này, kể cả khi dầu loãng hay tuyến ống ngắn, vì motor dễ quá tải và cháy.
Ở tốc độ định mức, bơm làm việc với chất lỏng 5 – 1.500 cSt. Khi giảm tốc độ, đầu bơm bơm được chất lỏng sệt tới 50.000 cSt, lưu lượng giảm tương ứng với tốc độ. Bản vẽ có thể ghi thêm mức công suất nhỏ hơn 4kw: đó là cho bản chạy tốc độ chậm khi bơm chất sệt. Giảm tốc thì công suất cần thiết giảm theo, motor nhỏ hơn vẫn đủ mô-men kéo bơm. Cần nêu rõ chất lỏng và độ nhớt khi đặt hàng để chọn cấu hình motor phù hợp.
Video cụm bơm KCB200 đầu inox ghép motor giảm tốc, chạy chậm để hút chất sệt:
Đầu bơm gồm các bộ phận chính: bánh răng, trục, thân bơm, nắp bơm, van an toàn và cụm làm kín đầu trục.
Thân bơm và nắp. Theo bản vẽ vật liệu mẫu của dòng KCB, thân bơm bằng thép đúc ZG270-500, nắp trước và nắp sau bằng gang HT250, tấm bên bằng gang HT150. Ngoài bản gang thép còn có bản đầu inox.
Cặp bánh răng và trục. Bánh răng được nhiệt luyện, độ cứng cao, làm bằng thép 40Cr; trục bằng thép 45, trục chủ động bằng 40Cr. Đầu trục chủ động Ø28 mm nhô ra phía motor để lắp nửa khớp nối.
Bạc lót. Bánh răng quay cùng trục trong các bạc lót đồng ZCuSn5Pb5Zn5 có thể thay được, bôi trơn bằng chính chất lỏng đang bơm. Bơm có thiết kế đường hồi rò rỉ để giảm tải và giảm mòn cho ổ đỡ. Vì vậy KCB-200 cần chất lỏng có tính bôi trơn và tuyệt đối không chạy khô.
Van an toàn. Gồm viên van, lò xo thép 60Si2Mn, vít chỉnh và nắp chụp. Với KCB-200, áp đóng của van là 0,45 MPa; áp hồi lưu toàn phần bằng 1,5 lần áp xả định mức, tức khoảng 0,5 MPa. Van mở khi áp xả vượt ngưỡng, cho chất lỏng chảy ngược về khoang hút. Nếu van mở lâu, chất lỏng xoay vòng trong không gian nhỏ làm đầu bơm nóng nhanh; van chỉ là bảo vệ sự cố, không dùng làm van giảm áp lâu dài. Hệ thống cần giảm áp thì lắp van giảm áp riêng trên đường ống.
Làm kín trục. Đầu trục được làm kín bằng tết chèn ép bằng nắp ép, hoặc bằng phớt cơ khí. Tết chèn chấp nhận rỉ nhẹ, chịu dầu bẩn tốt; phớt cơ khí kín khít, hợp dầu sạch nhưng kỵ chạy khô, cặn cứng. Kiểu làm kín cần nêu rõ khi đặt hàng.
Khớp nối và bệ chung. Đầu bơm và motor được nối bằng khớp nối đàn hồi, cùng đặt trên bệ. Bệ giữ cho hai trục đồng tâm, đồng thời là chỗ bắt bulông xuống móng.
Video tháo đầu bơm KCB inox, cho thấy cặp bánh răng và buồng bơm bên trong:
KCB-200 dùng cho chất lỏng có tính bôi trơn, không ăn mòn hoặc tương đương, không lẫn hạt rắn và sợi, nhiệt độ dưới 150 °C. Ở tốc độ 1440 vòng/phút, bơm phát huy tốt nhất với chất lỏng có độ nhớt thấp đến trung bình. Những chất lỏng thường gặp:
Chất lỏng nóng thì nêu nhiệt độ làm việc khi đặt hàng để chọn kiểu làm kín phù hợp.
Những trường hợp không nên dùng KCB-200:
Theo nhà sản xuất, bơm KCB dùng làm bơm chuyển hoặc bơm tăng áp trong hệ thống dẫn dầu, bơm nhiên liệu cho hệ thống cấp, tăng áp và phun nhiên liệu, và bơm bôi trơn trong các ngành công nghiệp.
Rút dầu từ xe bồn về bồn chứa. Xe bồn 20 m³ dầu DO đến nhà máy, công trường, trạm phát điện dự phòng được rút xong trong khoảng 1 giờ 40 phút ở lưu lượng định mức, với đường ống DN50 gọn nhẹ.
Cấp dầu từ bồn chính lên bồn ngày. Với máy phát điện công suất lớn, lò hơi đốt dầu DO, KCB-200 nạp đầy bồn ngày 3 m³ trong khoảng 15 phút, chạy theo phao báo mức.
Tuần hoàn và lọc dầu. Dầu tôi, dầu thủy lực máy ép lớn, dầu biến thế cần bơm đưa dầu qua lọc hoặc bộ làm mát rồi trả về bể. Ở 12 m³/h, bể 6 m³ được tuần hoàn khoảng hai lần mỗi giờ.
Kho dầu thực vật. Chuyển dầu giữa các bồn và sang khu chiết rót. Dầu nành ở nhiệt độ phòng chạy tốt ở tốc độ định mức; dầu cọ cần gia nhiệt trước.
Kho dầu nhớt, dầu gốc. Nhập dầu gốc từ xe bồn vào bồn pha trộn, bơm thành phẩm sang dây chuyền chiết rót.
Các phương án chuyển dầu khác được tổng hợp trong nhóm máy bơm dầu; nếu cần tìm hiểu đầy đủ các kiểu bơm nhông, có thể xem danh mục máy bơm bánh răng.
Video cụm bơm KCB200 đầu inox dùng motor chống nổ, cho nơi có hơi dầu dễ cháy:
Thời gian (phút) = thể tích (lít) ÷ lưu lượng (lít/phút). Bảng dưới tính ở lưu lượng định mức 200 lít/phút:
| Khối lượng cần bơm | Thời gian ở 200 lít/phút |
|---|---|
| Bồn IBC 1.000 lít | Khoảng 5 phút |
| Bồn ngày 3 m³ | Khoảng 15 phút |
| Bồn 10 m³ | Khoảng 50 phút |
| Xe bồn 20 m³ | Khoảng 1 giờ 40 phút |
| Bồn 30 m³ | Khoảng 2 giờ 30 phút |
Đây là thời gian lý thuyết. Đường hút dài, lọc bẩn, chất lỏng đặc hoặc cuối mẻ khi mức bồn đã thấp đều làm thời gian thực tế dài hơn. Với bản chạy chậm, lưu lượng giảm theo tỷ lệ tốc độ nên thời gian tăng tương ứng.
Kiểm tra khi nhận bơm. Kiểm tra hư hỏng do vận chuyển: motor có bị ẩm không, nắp che bụi ở cổng hút và cổng xả còn nguyên không, có bụi bẩn lọt vào buồng bơm không.
Vị trí và móng. Đặt cụm bơm trên móng bê tông phẳng, bulông neo theo lỗ bệ thực tế. Bố trí bơm sát bồn hút, ngang hoặc thấp hơn đáy bồn khi bơm chất lỏng đặc.
Mặt bích, gioăng và bulông. Bích đối ứng phải song song, đồng tâm với bích đầu bơm trước khi xỏ bulông, không dùng lực siết để kéo ống vào vị trí. Dùng gioăng chịu dầu đúng cỡ DN50, không lấn vào lòng ống; siết 4 bulông M12 theo thứ tự chéo, nhiều lượt.
Giá đỡ đường ống. Trọng lượng đường ống không được đè lên bơm: đặt giá đỡ gần cả hai cổng. Với hệ chạy dầu nóng, nên có đoạn ống mềm hoặc khớp giãn nở gần bơm để giãn nở nhiệt không đẩy lệch đầu bơm.
Đường ống hút. Trước khi lắp, làm sạch lòng ống bằng nước sạch hoặc hơi. Ống hút bằng hoặc lớn hơn cổng hút, ngắn, ít co cút. Lắp van khóa, lọc kim loại, côn thu nếu ống hút lớn hơn cổng, rồi vào bích hút. Mọi mối nối phải kín khí; rò khí ở đường hút làm bơm không hút được và chạy ồn.
Đường ống xả. Sau cổng xả lắp đồng hồ áp suất, van một chiều (khi đường xả lên cao hoặc dài), rồi van khóa.
Mồi bơm. Trước lần chạy đầu tiên, đổ chất lỏng cần bơm vào khoang bơm qua cổng hút cho đến khi đầy.
Kiểm tra trước khi chạy.
Khi chạy thử, chất lỏng phải ra ở đầu cuối đường xả; nếu không, dừng ngay kiểm tra mồi và đường hút.
Trong khi vận hành.
| Biểu hiện | Nguyên nhân có thể | Hướng xử lý |
|---|---|---|
| Không lên dầu hoặc ít dầu | NPSH vượt mức cho phép; đường hút lọt khí qua gioăng bích hoặc mối nối; sai chiều quay; ống hút tắc hoặc van đóng; van an toàn kẹt, hỏng; nhiệt độ thấp làm độ nhớt quá cao | Nâng mức chất lỏng phía hút; siết, thay gioăng, làm kín mối nối; sửa chiều quay theo mũi tên trên bơm; làm sạch ống, mở van; tháo van an toàn làm sạch, rà lại; gia nhiệt hợp lý, nếu không được thì giảm tốc độ (lưu lượng giảm tương ứng) |
| Ồn, rung | Lọc hoặc ống hút tắc; ống hút cắm nông; khí trong ống; trở lực đường ống quá lớn; bạc lót, tấm bên mòn; độ nhớt quá cao; NPSH vượt mức | Vệ sinh lọc, ống hút; cắm ống hút sâu hơn; làm kín mối nối; kiểm tra đường xả và van; sửa hoặc thay bạc, tấm bên; gia nhiệt hoặc giảm tốc độ; nâng mức hút |
| Rò dầu ở cổ trục | Làm kín chưa chỉnh tốt; khe hở mòn; vòng động, vòng tĩnh của phớt cơ khí mòn | Chỉnh lại; siết đai ốc chỉnh hoặc thay vòng làm kín; thay hoặc rà lại phớt cơ khí |
| Đầu bơm nóng nhanh | Van an toàn mở liên tục do đường xả bị khóa một phần | Mở van xả, kiểm tra lọc và thiết bị trên tuyến xả |
| Van an toàn không giữ được áp | Lò xo van yếu | Thay lò xo |
KCB-200 rút một xe bồn 20 m³ dầu DO mất bao lâu?
Ở lưu lượng định mức 200 lít/phút, 20.000 lít mất khoảng 1 giờ 40 phút. Đường hút dài hoặc dùng ống mềm nhỏ hơn DN50 sẽ làm thời gian thực tế kéo dài thêm.
Bích DN50 của KCB-200 có lắp được ống mềm không?
Được, qua bích đối ứng DN50 có hàn đầu đuôi chuột hoặc đầu nối nhanh, lắp ống mềm chịu dầu đường kính trong 50 mm. Đường hút dùng ống mềm phải là loại có lõi thép xoắn để không bị bẹp khi hút.
KCB-200 có bơm được dầu FO không?
Được khi dầu FO đã được gia nhiệt để độ nhớt nằm trong khoảng 5 – 1.500 cSt ở tốc độ định mức. Dầu đặc hơn thì dùng bản chạy chậm, khi đó bơm được tới 50.000 cSt nhưng lưu lượng giảm tương ứng.
KCB-200 chịu được dầu nóng bao nhiêu độ?
Chất lỏng làm việc dưới 150 °C. Với dầu nóng, nêu nhiệt độ khi đặt hàng để chọn kiểu làm kín phù hợp.
Có thể dùng KCB-200 để nạp dầu cho máy phát điện tự động không?
Được. Bơm thường chạy theo tín hiệu phao mức của bồn ngày: mức thấp thì bơm chạy, đầy thì dừng. Cần thêm van một chiều trên đường xả và có công tắc mức thấp ở bồn chính để tránh bơm chạy khô.
KCB-200 có bơm được dầu ăn đã qua sử dụng không?
Được nếu dầu đã lọc bỏ cặn chiên, vụn thức ăn, vì bơm không dùng cho chất lỏng lẫn hạt rắn. Lắp lọc kim loại ở cổng hút và vệ sinh thường xuyên; dầu ăn thải để nguội thường đặc hơn dầu mới, nên đặt bơm hút ngập.
Áp suất xả có điều chỉnh được không?
Áp suất xả do trở lực đường ống quyết định. Vít trên van an toàn chỉ đặt ngưỡng mở bảo vệ, không phải núm chỉnh áp làm việc, và van an toàn không dùng làm van giảm áp lâu dài. Muốn giảm áp, cần giảm trở lực: tăng cỡ ống, bỏ bớt co cút, vệ sinh lọc xả; hệ thống cần giảm áp thì lắp van giảm áp riêng.
KCB-200 có bơm dầu nhớt thải từ bể lắng được không?
Được nếu đặt đầu hút cách đáy bể một khoảng để tránh hút cặn và lắp lọc ở cổng hút. Dầu thải thường lẫn nước và mạt kim loại nhỏ; lọc cần vệ sinh sau mỗi mẻ bơm để bánh răng không bị mài mòn sớm.
Chiều quay đúng của KCB-200 là chiều nào?
Thuận chiều kim đồng hồ khi nhìn từ phía khớp nối, theo mũi tên trên thân bơm. Quay sai chiều thì bơm không lên dầu.