Tiến Đạt Motor - Các Kiểu Chế Tạo Máy Cơ Khí Thông Dụng Nhất

Motor Tiến Đạt là dòng động cơ điện sản xuất tại Việt Nam, chủ yếu là motor 1 pha 220V vỏ gang chân đế dùng cho máy móc dân dụng và xưởng cơ khí nhỏ, tốc độ 2 cực (~2850 vòng/phút) và 4 cực (~1420 vòng/phút), công suất thường gặp từ 0.37kW (0.5HP) đến khoảng 3.7kW (5HP). Động cơ Tiến Đạt được dùng nhiều để kéo máy xay xát, máy bơm, máy nén khí, máy cưa, máy cắt, máy mài và máy khoan ở nơi chỉ có điện 1 pha.

Phần dưới đây trình bày đặc điểm cấu tạo, thông số dòng điện và tụ điện, cách lắp ghép motor Tiến Đạt với hộp số, khớp nối, nhông xích, cách chọn công suất và cách xử lý những lỗi thường gặp.

1. Motor Tiến Đạt là gì?

Tiến Đạt là thương hiệu động cơ điện 1 pha nội địa, ra đời sau các hãng motor 1 pha lâu năm nên có khuôn vỏ gang đúc mịn, sơn hoàn thiện đẹp. Đặc trưng nhận diện là vỏ gang chân đế, hộp cực (hộp tụ) lớn phía trên thân, nắp chụp quạt ở đuôi.

Vì sản xuất trong nước, motor Tiến Đạt có thể đặt làm các biến thể theo yêu cầu như motor trục dài, motor cốt âm, motor cho máy chuyên dụng; ngoài bản 1 pha 220V còn có một số mẫu 3 pha 380V chân đế dùng trong xưởng cơ khí.

2. Ứng dụng motor Tiến Đạt

• Motor Tiến Đạt 1 pha 220V kéo máy xay xát lúa, máy nghiền thức ăn chăn nuôi, máy xay bột, máy ép mía.
• Động cơ Tiến Đạt chạy máy bơm nước nông nghiệp, máy bơm tưới vườn, máy bơm giếng qua dây đai.
• Motor Tiến Đạt cho máy nén khí piston gia đình, tiệm sửa xe, xưởng sơn nhỏ.
• Motor Tiến Đạt cho máy cưa gỗ, máy bào, máy cắt sắt, máy mài hai đá, máy khoan bàn trong xưởng cơ khí.
• Motor Tiến Đạt gắn hộp giảm tốc chạy máy trộn, máy khuấy, băng tải nhẹ, máy quay rang; xem thêm motor giảm tốc 1 pha.
• Motor Tiến Đạt 3 pha 380V chân đế dùng cho máy công cụ, băng tải trong xưởng có điện 3 pha.

3. Ưu điểm và hạn chế của motor Tiến Đạt

a) Ưu điểm

• Chạy trực tiếp điện 1 pha 220V: phù hợp hộ gia đình, xưởng nhỏ, vùng nông thôn không có điện 3 pha.
• Vỏ gang chắc chắn: chịu rung, va đập tốt hơn vỏ nhôm, hộp cực lớn giúp tụ điện mát hơn.
• Sản xuất trong nước: không chịu thuế nhập khẩu, thời gian giao hàng chủ động, nhận gia công motor trục dài, cốt âm.
• Dễ sửa chữa: tụ, công tắc ly tâm, vòng bi phổ thông, quấn lại dây đồng thuận tiện.
• Giá motor Tiến Đạt ở phân khúc phổ thông: thấp hơn motor 1 pha nhập khẩu cùng công suất.

b) Hạn chế

• Thời gian bảo hành thông thường 12 tháng.
• Phân khúc giá rẻ cạnh tranh mạnh; lượng đồng trên mỗi HP giữa các lô hàng và các hãng 1 pha khác nhau (khoảng 7–11kg đồng/HP), ảnh hưởng độ bền khi chạy nặng.
• Dải sản phẩm tập trung vào motor 1 pha dân dụng, ít model công nghiệp công suất lớn.
• Motor 1 pha có dòng điện cao hơn motor 3 pha cùng công suất khoảng 3 lần, cần dây và aptomat lớn hơn.

4. Cấu tạo motor Tiến Đạt 1 pha

Motor Tiến Đạt là motor vỏ gang chân đế, hộp cực lớn. Cấu tạo gồm:

• Stator: lõi thép lá, cuộn chạy (cuộn làm việc) và cuộn đề (cuộn khởi động) lệch nhau 90° điện.
• Rotor: rotor lồng sóc nhôm đúc, trục thép, hai vòng bi ở nắp trước và nắp sau.
• Tụ điện: tụ đề (khởi động) và tụ ngậm (chạy) đặt trong hộp cực phía trên.
• Công tắc ly tâm: ngắt tụ đề khi motor đạt khoảng 70–80% tốc độ định mức.
• Quạt và nắp chụp quạt: làm mát kiểu tự quạt ở đuôi motor.

Cấu tạo chi tiết bên trong motor 1 pha tương tự dòng động cơ 1 pha Parma, minh họa dưới đây:

5. Nguyên lý hoạt động của motor Tiến Đạt 1 pha

Dòng điện 1 pha chỉ tạo từ trường đập mạch, không tự tạo từ trường quay. Motor Tiến Đạt dùng cuộn đề nối tiếp tụ điện để tạo dòng lệch pha so với cuộn chạy, nhờ đó hình thành từ trường quay giúp rotor lồng sóc tự khởi động.

• Khi khởi động: cuộn chạy, cuộn đề và tụ đề cùng làm việc, mô men khởi động lớn.
• Khi motor đạt khoảng 70–80% tốc độ: công tắc ly tâm cắt tụ đề; motor chạy với cuộn chạy và tụ ngậm.
• Tốc độ quay: n ≈ 60 × f / p × (1 − s). Với 50Hz, motor 4 cực có tốc độ đồng bộ 1500 v/p, chạy thực tế khoảng 1420 v/p; motor 2 cực khoảng 2850 v/p.

6. Thông số kỹ thuật, dòng điện và tụ điện motor Tiến Đạt

a) Thông số chung

• Trên thị trường, motor 1 pha công suất lớn nhất là 7.5kW.
• Thông số chính xác lấy theo tem từng motor.
• Motor 4 cực cho mô men gấp khoảng 2 lần motor 2 cực cùng công suất.

b) Dòng điện và tụ điện tham khảo

• Dòng khởi động gấp 4–6 lần dòng định mức; điện yếu cuối nguồn dễ làm motor khó đề.
• Tụ thay thế phải đúng µF và điện áp 250V (tụ đề) hoặc 400–450V (tụ ngậm).
• Chọn dây theo bảng tra tiết diện dây dẫn; motor 2.2kW tối thiểu dây đồng 2.5mm².

Cách chọn và đấu tụ chi tiết xem bài chọn tụ điện cho motor.

c) Biến tần và điều chỉnh tốc độ

• Motor Tiến Đạt 1 pha có tụ đề và công tắc ly tâm không điều khiển tốc độ được bằng biến tần thông thường; tần số thấp làm công tắc ly tâm đóng lại, tụ đề cháy.
• Cần chỉnh tốc độ: dùng motor 3 pha 220V đấu tam giác kèm biến tần vào 1 pha 220V – ra 3 pha 220V, phù hợp tới khoảng 2.2–3.7kW.
• Bản motor Tiến Đạt 3 pha 380V dùng biến tần 3 pha 380V, dòng ra định mức lớn hơn dòng tem.
• Tham khảo thêm nguyên lý hoạt động của máy biến tần và bộ điều chỉnh tốc độ motor.

7. Các kiểu lắp đặt motor Tiến Đạt trong chế tạo máy

a) Motor Tiến Đạt chân đế lắp khớp nối, hộp số

Motor Tiến Đạt chân đế (bản 3 pha 380V hoặc 1 pha 220V) ghép hộp số bánh vít để đổi hướng trục. Với motor 4 cực, tốc độ trục ra qua hộp số còn 50, 40, 30, 20 vòng/phút:

Để trục ra úp xuống hoặc ngửa lên, motor nối qua khớp nối như sau:

Motor Tiến Đạt cũng nối được với trục vào của hộp số cyclo: tốc độ giảm sâu, mô men trục ra lớn, hợp tải nặng:

b) Motor Tiến Đạt lắp nhông xích, dây đai

Truyền động nhông xích hoặc puli dây đai linh hoạt, trục ra bố trí mọi phía. Motor có thể đặt chân đế xuống sàn hoặc treo chân đế lên tường:

• Tỷ số puli = đường kính puli bị dẫn / đường kính puli motor; ví dụ motor 1420 v/p, puli 80mm kéo puli 240mm cho khoảng 470 v/p.
• Căng xích, dây đai vừa phải; căng quá làm mòn vòng bi đầu trục motor.

c) Motor Tiến Đạt cho máy cắt

• Motor dây đồng, vỏ gang nặng, chạy ổn định khi cắt sắt thép, kim loại cứng với lưỡi cắt đường kính lớn.
• Độ rung nhỏ, đường cắt đều; làm việc liên tục trong ca sản xuất.
• Máy cắt sắt thường dùng motor 2 cực 2.2kW – 3kW để lưỡi cắt đạt tốc độ dài cao.

d) Motor Tiến Đạt cho máy mài

• Cuộn dây đồng, vỏ kín, sơn tĩnh điện, quạt tản nhiệt ở đuôi.
• Máy mài hai đá thường dùng motor 2 cực, công suất 0.37kW – 1.5kW tùy đường kính đá.
• Trọng lượng vừa phải, dễ tháo lắp để thay vòng bi, đá mài.

e) Motor Tiến Đạt cho máy khoan

• Dùng cho khoan, taro, khoét lỗ, doa trên sắt, gang, đồng, inox, nhôm.
• Máy khoan bàn, khoan đứng thường dùng motor 4 cực kết hợp puli nhiều cấp để đổi tốc độ.
• Thân máy kim loại chắc, vận hành êm, chắc tay.

Các dòng motor tốc độ thấp khác xem tại motor tua chậm và motor giảm tốc mini.

8. Cách chọn motor Tiến Đạt đúng nhu cầu

• Công suất: tải thực tế khoảng 70–90% công suất định mức; máy xay, máy nghiền có tải giật nên chọn dư hơn máy bơm. Tham khảo cách tính công suất động cơ điện.
• Số cực: máy cắt, máy mài, bơm ly tâm dùng 2 cực; máy xay, máy nén, ghép hộp số dùng 4 cực.
• Mô men: mô men định mức (Nm) ≈ 9550 × P(kW) / n; motor 1.5kW 4 cực khoảng 10Nm, 2 cực khoảng 5Nm. Xem thêm mô men xoắn.
• Nguồn điện: kiểm tra điện áp thực tế lúc tải; điện áp dưới 200V làm motor 1 pha khó khởi động và nóng.
• Kiểu lắp, trục: đối chiếu chiều cao tâm trục, đường kính trục, khoảng cách lỗ chân đế với máy đang dùng.

9. Lắp đặt và đấu điện motor Tiến Đạt

• Đặt motor trên bệ phẳng, siết đều bu lông chân; căn thẳng hàng puli hoặc đồng tâm khớp nối.
• Đấu nguồn 220V vào cầu đấu theo sơ đồ dưới nắp hộp cực; nối dây tiếp địa vào vỏ motor.
• Lắp aptomat và rơ le nhiệt (hoặc CB chống quá tải) chỉnh khoảng 1.1 lần dòng tem.
• Đảo chiều: đổi hai đầu cuộn đề (hoặc hai đầu cuộn chạy) theo sơ đồ trên tem; đổi L và N không làm motor 1 pha đổi chiều.
• Chạy thử không tải 5–10 phút, nghe tiếng công tắc ly tâm nhả sau khi đề, đo dòng không tải.
• Vệ sinh nắp quạt, kiểm tra tụ định kỳ; motor ngừng lâu nơi ẩm nên kiểm tra cách điện trước khi chạy.

10. Câu hỏi thường gặp về motor Tiến Đạt

a) Dành cho người đang khảo giá, sắp mua motor Tiến Đạt

• Motor Tiến Đạt là hàng Việt Nam phải không? Đúng, motor Tiến Đạt sản xuất tại Việt Nam, chủ yếu motor 1 pha 220V vỏ gang chân đế. Ưu điểm là giao hàng chủ động, dễ đặt motor trục dài, cốt âm và dễ tìm linh kiện sửa chữa.
• Motor Tiến Đạt 1 pha lớn nhất bao nhiêu kW? Các mức thông dụng tới khoảng 3.7kW (5HP). Trên thị trường, motor 1 pha công suất lớn nhất là 7.5kW; tải lớn hơn cần chuyển sang motor 3 pha hoặc motor 3 pha kèm biến tần.
• Chọn motor Tiến Đạt 1HP cho máy xay xát được không? Máy xay xát gia đình 1–2 tạ/giờ thường dùng 1.5–2.2kW. Motor 0.75kW (1HP) chỉ hợp máy xay nhỏ, máy bơm nhỏ; chạy quá tải dòng vượt 5.5A sẽ nóng nhanh.
• Motor Tiến Đạt vỏ gang khác vỏ nhôm thế nào? Vỏ gang nặng hơn khoảng 20–30%, cứng vững, chịu rung, phù hợp máy xay, máy cắt; vỏ nhôm nhẹ, tản nhiệt nhanh, phù hợp thiết bị di động.
• Nên chọn motor Tiến Đạt 2 cực hay 4 cực? 2 cực (~2850 v/p) cho máy cắt, máy mài, bơm ly tâm; 4 cực (~1420 v/p) cho máy xay, máy nén khí, ghép hộp số, cần mô men lớn hơn.

b) Dành cho người đã mua, cần hướng dẫn lắp đặt, đấu điện, sử dụng

• Đấu dây motor Tiến Đạt 1 pha như thế nào? Nguồn 220V (L, N) đấu vào hai cọc nguồn trên cầu đấu; tụ và cuộn đề đã nối sẵn bên trong hộp cực. Nếu motor có 4 đầu ra, đấu theo sơ đồ in dưới nắp hộp cực để chọn chiều quay.
• Đổi chiều quay motor Tiến Đạt 1 pha? Đổi vị trí hai đầu dây cuộn đề trên cầu đấu (thường là hai thanh nối chéo). Đổi dây L và N không làm motor đổi chiều.
• Dây điện cho motor Tiến Đạt 2.2kW cần bao nhiêu? Dòng định mức khoảng 14–15A, dòng khởi động 60–80A; tuyến dưới 30m dùng dây đồng 2.5mm², xa hơn nên dùng 4mm² để giảm sụt áp khi đề.
• Có thể dùng biến tần cho motor Tiến Đạt 1 pha không? Biến tần thông thường không phù hợp do motor có tụ đề và công tắc ly tâm. Cần chỉnh tốc độ thì dùng puli nhiều cấp, hộp số, hoặc thay motor 3 pha 220V kèm biến tần 1 pha ra 3 pha.
• Motor Tiến Đạt chạy liên tục bao lâu được? Motor 1 pha chế độ S1 chạy liên tục được khi dòng không vượt tem và nhiệt độ vỏ dưới khoảng 80°C. Môi trường nóng, bụi cần vệ sinh nắp quạt thường xuyên.

c) Dành cho người gặp lỗi do dùng sai cách, cần cách khắc phục hoặc giải pháp tiết kiệm chi phí

• Motor Tiến Đạt kêu ù, không chạy, phải mồi tay mới quay? Lỗi thường gặp nhất là tụ đề phồng, hỏng hoặc công tắc ly tâm không đóng. Thay tụ đề đúng µF (100–500µF tùy công suất) có chi phí chỉ vài chục nghìn đồng.
• Motor chạy được nhưng nóng, yếu, dòng cao? Kiểm tra tụ ngậm đã giảm điện dung, điện áp nguồn thấp dưới 200V hoặc tải vượt công suất. Tụ ngậm giảm trên 20% so với giá trị ghi cần thay mới.
• Motor Tiến Đạt cháy tụ đề liên tục? Nguyên nhân thường là công tắc ly tâm kẹt đóng, motor không đạt tốc độ do quá tải, hoặc đóng ngắt quá nhiều lần mỗi giờ. Vệ sinh, thay công tắc ly tâm và giảm tải trước khi thay tụ mới.
• Motor bị cháy nên quấn lại hay mua mới? Motor 1 pha vỏ gang từ 1.5kW trở lên, trục và vỏ tốt thì quấn lại thường tiết kiệm 30–50% so với mua mới; motor nhỏ dưới 0.75kW chi phí gần tương đương. Kiểm tra theo bài cách kiểm tra motor bị cháy.
• Muốn giảm tiền điện cho máy dùng motor Tiến Đạt? Chọn đúng công suất (motor quá lớn so với tải giảm hiệu suất), kéo puli đúng tỷ số để motor chạy gần tải định mức, và cắt điện khi máy chạy không tải lâu.

11. Kết luận

Motor Tiến Đạt là động cơ điện 1 pha 220V vỏ gang sản xuất tại Việt Nam, phù hợp máy xay xát, máy bơm, máy nén khí và máy cơ khí nhỏ ở nơi chỉ có điện 1 pha. Khi chọn động cơ Tiến Đạt, cần xác định đúng công suất, số cực, kiểu lắp và kiểm tra dây, aptomat theo dòng điện; trong sử dụng, phần lớn sự cố nằm ở tụ điện và công tắc ly tâm nên kiểm tra định kỳ sẽ giúp motor bền hơn. Xem thêm: động cơ điện 1 pha, motor giảm tốc 1 pha, motor giảm tốc mini, motor tua chậm.