Bơm màng Yamada là bơm màng đôi chạy bằng khí nén, xuất xứ Nhật Bản. Không có motor, không có phớt trục, nên hay được chọn để bơm dung môi, sơn, mực in, axit loãng ở khu vực cấm tia lửa điện. Trên thị trường Việt Nam gặp nhiều nhất 5 mã: NDP-5FAT, DP-10BST, NDP-20BAN, NDP-20BPN và NDP-80. Khác nhau chủ yếu ở cỡ cổng, lưu lượng và vật liệu vỏ, màng.
1. Thông số 5 mã bơm màng khí nén Yamada thông dụng: ndp-5fat, dp-10bst, ndp-20ban, ndp-20bpn, ndp-80
| Model | Lưu lượng tối đa | Cổng hút xả | Áp khí nén | Hạt rắn qua được | Ghi chú vật liệu |
| NDP-5FAT | 10 L/phút | Cỡ nhỏ (mini) | 0.2–0.7 MPa | — | Bơm mini, màng PTFE |
| DP-10BST | 10 L/phút | Cỡ nhỏ | Tối đa 7 bar | 1 mm | Vỏ inox, màng PTFE, tự mồi khoảng 1 m |
| NDP-20BAN | 100 L/phút | 3/4 inch | Tối đa 7 bar | 2 mm | Vỏ nhôm, màng Buna (NBR) |
| NDP-20BPN | 100 L/phút | 3/4 inch | Tối đa 7 bar | Dưới 2 mm | Vỏ nhựa PP, màng Buna (NBR) |
| NDP-80 | 800 L/phút | 3 inch | Tối đa 7 bar | 10 mm | Chạy khô được, cỡ lớn |
- Lưu lượng trong bảng là mức tối đa khi xả tự do. Đẩy lên cao hoặc ống dài thì lưu lượng thực tế giảm, có khi còn một nửa.
- Áp đầu đẩy của bơm màng không vượt áp khí nén cấp vào. Cấp 5 bar thì bơm đẩy tối đa khoảng 5 bar.
- Ký tự trong mã cho biết vật liệu: A là vỏ nhôm, P là vỏ PP, S là vỏ inox; N là màng NBR (Buna), T là màng PTFE.
2. Đọc mã để chọn vật liệu vỏ và màng cho đúng hóa chất
Chọn sai vật liệu là lỗi hay gặp nhất với bơm màng khí nén. Bơm vẫn chạy, nhưng vài tuần sau màng phồng, nứt, hoặc vỏ bị ăn mòn rò rỉ.
- Vỏ nhôm, màng NBR (NDP-20BAN): dầu nhớt, dầu diesel, nước thải lẫn dầu, keo gốc nước. Không dùng cho axit, xút, và dung môi mạnh như acetone, MEK.
- Vỏ PP, màng NBR (NDP-20BPN): axit loãng, nước thải có hóa chất, nước muối. PP không chịu dung môi thơm (toluen, xylen) và nhiệt độ cao, nên giữ dưới khoảng 60°C.
- Vỏ inox, màng PTFE (DP-10BST) hoặc màng PTFE ở bơm mini (NDP-5FAT): dung môi, sơn, mực in, hóa chất ăn mòn mạnh, thực phẩm lỏng cần vệ sinh. Giá cao hơn hẳn bản nhôm.
NDP-5FAT và DP-10BST chỉ 10 L/phút, đủ cho việc chiết rót mẫu, cấp mực cho máy in, bơm phụ gia vào bồn trộn nhỏ. Dùng chúng để chuyển bồn 1 khối thì mất gần 2 giờ, không hợp.
3. Ứng dụng theo từng cỡ bơm: xử lý nước thải, máy in, bơm định lượng, bơm màng
- Xưởng sơn gỗ, sơn nội thất: NDP-20BAN vỏ nhôm chuyển sơn PU, sơn NC, dung môi pha từ thùng phuy lên bồn khuấy. Bồn IBC 1000 lít chuyển xong khoảng 10–15 phút nếu ống ngắn.
- Trạm xử lý nước thải dệt nhuộm, xi mạ: NDP-20BPN vỏ PP bơm bùn loãng, PAC, phèn, axit loãng chỉnh pH.
- Gara, xưởng bảo dưỡng xe, kho dầu: NDP-20BAN rút dầu nhớt thải, dầu diesel từ phuy, từ bể ngầm.
- Nhà in bao bì, in lụa: NDP-5FAT hoặc DP-10BST cấp mực, cấp dung môi rửa cho máy in, lưu lượng nhỏ, đều.
- Phòng thí nghiệm, xưởng pha chế hóa mỹ phẩm: DP-10BST vỏ inox chiết rót mẫu, chuyển dung dịch mẻ nhỏ.
- Nhà máy gạch men, gốm sứ: NDP-20 hoặc NDP-80 bơm hồ men, bùn sứ loãng lên máy phun.
- Hố ga nhà máy, công trình ngầm: NDP-80 cổng 3 inch hút bùn, nước thải lẫn rác nhỏ dưới 10 mm, ăn nhiều khí nên cần máy nén đủ lớn.
Nếu cần bơm chính xác vài lít mỗi giờ để châm hóa chất, nên xem bơm định lượng thay vì bơm màng khí nén. So sánh thêm các dòng máy bơm màng và bơm hóa chất khác nếu cần vật liệu đặc biệt.
4. Ưu điểm và hạn chế của bơm màng Yamada: hợp bơm ly tâm, hợp máy nén khí
- Chạy bằng khí nén nên không phát tia lửa điện, dùng được ở kho sơn, kho dung môi, xưởng pha xăng dầu.
- Chạy khô không hỏng, bị nghẹt đầu đẩy thì bơm tự dừng, mở van là chạy lại, không cần rơ le bảo vệ.
- Không có phớt trục, nên không có chỗ rò rỉ như bơm ly tâm.
- Hạn chế: dòng chảy dạng xung, ống mềm sẽ rung theo nhịp. Cần đường khí sạch, khô; khí lẫn nước và dầu là van khí kẹt sau vài tháng.
- Tốn khí nén. Ở cùng lưu lượng, chi phí điện chạy máy nén khí cho bơm màng cao hơn chạy một bơm điện tương đương.
5. Bơm màng Yamada hay bơm điện: khi nào chọn loại nào
Câu này gần như khách nào cũng hỏi, vì bơm điện thường rẻ hơn khi tính tiền vận hành. Trả lời theo 3 điều kiện: chất lỏng, môi trường, và kiểu chạy.
- Chất lỏng dễ cháy (thinner, xăng thơm, cồn, sơn gốc dung môi) ở khu không có thiết bị điện phòng nổ: bơm màng khí nén là lựa chọn đơn giản nhất. Muốn dùng bơm điện thì motor phải là loại phòng nổ, tủ điện cũng phải đạt chuẩn, chi phí đội lên nhiều.
- Chất lỏng có cặn, có hạt, độ nhớt thay đổi (bùn, sơn đặc, keo): bơm màng không có cánh quay nên không bị kẹt hay mòn cánh như bơm ly tâm. Bơm bánh răng chịu nhớt tốt nhưng hạt rắn làm mòn bánh răng rất nhanh.
- Chạy ngắt quãng, hay bị đóng van đầu đẩy, hay chạy cạn: bơm màng tự dừng khi nghẹt, chạy khô không hỏng. Bơm ly tâm chạy khô vài phút là cháy phớt.
- Chạy liên tục nhiều giờ với nước sạch hoặc hóa chất loãng không cháy: bơm điện có lợi hơn hẳn. Bơm màng khí nén tiêu tốn điện ở máy nén khí, tính ra mỗi m³ chất lỏng tốn hơn bơm điện cùng lưu lượng vài lần.
Một cách làm phổ biến ở xưởng vừa và nhỏ tại Việt Nam để đỡ tiền: dùng chung máy nén khí có sẵn cho súng phun sơn và bơm màng, chỉ cần tính đủ lượng khí cho cả hai. Khi máy nén không đủ, áp tụt thì cả súng phun lẫn bơm đều chạy kém. Trường hợp chỉ cần bơm vài lít mỗi giờ để châm hóa chất, bơm màng khí nén là quá cỡ, bơm định lượng điện tiết kiệm hơn.
Về độ ồn: bơm màng khí nén cỡ 3/4 inch trở lên khá ồn ở cổng xả khí. Lắp bộ giảm thanh và đưa cổng xả ra xa chỗ người làm việc. Trong phòng kín, khí xả có thể mang theo hơi dầu từ máy nén, nên dẫn khí xả ra ngoài.
6. Câu hỏi thường gặp về bơm màng khí nén Yamada
a) Người sắp mua sản phẩm, khảo giá, tìm hiểu chất lượng
- Bơm sơn PU và xăng thơm thì chọn mã nào? Bản nhôm NDP-20BAN chịu dung môi tốt hơn PP, nhưng màng NBR sẽ trương khi gặp dung môi mạnh lâu ngày. Bơm liên tục loại dung môi này thì nên hỏi bản màng PTFE.
- Bơm axit HCl 10% được không? Dùng vỏ PP (NDP-20BPN). Không dùng vỏ nhôm, nhôm bị axit ăn rất nhanh.
- Máy nén khí 3HP có chạy được NDP-20 không? Chạy được ở lưu lượng vừa phải. Muốn bơm gần mức 100 L/phút liên tục thì máy nén 3HP thường hụt khí, áp tụt, bơm chậm dần.
- Cần đẩy lên bồn cao 15 m? 15 m cột nước tương đương 1.5 bar. Cấp khí 4–5 bar là đẩy được, nhưng lưu lượng thấp hơn mức tối đa trong bảng.
b) Người mới mua về: chú ý khi chuẩn bị vận hành, lắp đặt vào hệ thống
- Đường khí cấp cần gì? Lắp bộ lọc tách nước và van điều áp trước cổng khí. Khởi động ở 2–3 bar, thấy ổn mới tăng dần, không vượt 7 bar.
- Ống hút có cần to không? Ống hút không nhỏ hơn cổng bơm, càng ngắn càng tốt. Ống hút nhỏ làm bơm hụt chất lỏng, màng làm việc khô và mòn nhanh.
- Có cần nối đất không? Bơm dung môi, xăng dầu thì phải nối đất thân bơm, nhất là bản nhôm. Dòng chảy dung môi sinh tĩnh điện, đây là nguồn cháy hay bị bỏ qua.
- Bơm rung mạnh? Dùng đoạn ống mềm ở cả đầu hút và đầu đẩy, bắt bơm trên đế cao su. Cần dòng êm thì lắp thêm bình giảm xung.
c) Người đã dùng được 3 – 6 tháng: chú ý bảo trì, vận hành an toàn
- Bơm chạy nhưng không lên chất lỏng? Kiểm tra bi và đế van có kẹt cặn không, màng có thủng không. Màng thủng thường thấy chất lỏng phun ra ở cổng xả khí.
- Bơm chạy rồi tự dừng, gõ vào lại chạy? Van khí bị kẹt do khí ẩm hoặc dầu. Vệ sinh van khí, xả nước bình chứa máy nén mỗi ngày.
- Bao lâu thay màng? Tùy hóa chất và số giờ chạy. Chạy 1 ca/ngày với hóa chất vừa phải, nên tháo kiểm tra màng sau khoảng 6 tháng và mua sẵn bộ màng dự phòng.
- Sau khi bơm sơn, keo xong? Bơm dung môi rửa sạch ngay. Sơn, keo khô trong buồng bơm sẽ làm kẹt bi và rách màng lần chạy sau.
