Động cơ điện phòng nổ 55kW 75HP (motor chống cháy nổ 55kW, 75 ngựa) là motor điện 3 pha có vỏ gang chịu áp lực và hộp cực kín kiểu "flameproof", được thiết kế để nếu có tia lửa hay vụ nổ xảy ra bên trong vỏ thì ngọn lửa không lan ra môi trường khí, hơi hoặc bụi dễ cháy bên ngoài. Dòng phổ biến hiện nay là YBX3 (hiệu suất cao IE3), khung 250M, điện áp 380V/660V 50Hz, có hai tốc độ thông dụng: 4 cực khoảng 1.480 vòng/phút và 2 cực khoảng 2.980 vòng/phút.
Ở 380V, motor 55kW có dòng định mức khoảng 100A, mô-men định mức khoảng 354 Nm (bản 4 cực). Đây là cỡ công suất lớn, nên việc chọn đúng ký hiệu phòng nổ, cáp điện, aptomat và cách khởi động quyết định trực tiếp đến an toàn của cả khu vực nguy hiểm.
Motor phòng nổ khác motor thường ở ba điểm chính:
Motor phòng nổ còn được gọi là Ex motor, Flameproof Motor, Explosion Proof Motor. Dòng thông dụng tại Việt Nam hiện nay mang ký hiệu YBX3 – thế hệ hiệu suất cao IE3.
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| Y | Motor không đồng bộ 3 pha rotor lồng sóc |
| B | Phòng nổ (vỏ chịu nổ) |
| X | Hiệu suất cao |
| 3 | Thế hệ thứ 3 (tương đương IE3) |
| 250 | Chiều cao tâm trục 250 mm |
| M | Chiều dài thân trung bình |
| 4 | Số cực: 4 cực (≈1.480 v/p); bản 2 cực ghi -2 (≈2.970 v/p) |
| Ký hiệu | Ý nghĩa |
|---|---|
| Ex | Thiết bị dùng cho môi trường dễ nổ |
| d / db | Kiểu bảo vệ vỏ chịu nổ |
| IIB | Dùng cho nhóm khí IIB (etylen, khí lò…) và IIA (propan, xăng, metan công nghiệp…) |
| IIC | Nhóm khí nguy hiểm nhất (hydro, axetylen) – yêu cầu cao hơn IIB |
| T4 | Nhiệt độ bề mặt tối đa 135 °C |
| Gb | Mức bảo vệ thiết bị, dùng được cho Vùng 1 và Vùng 2 |
| I Mb | Dùng cho hầm lò có khí mêtan (mỏ than) |
Nguyên tắc chọn: nhóm khí và cấp nhiệt độ trên nhãn phải bằng hoặc nghiêm ngặt hơn yêu cầu của khu vực lắp đặt. Ví dụ khu vực có hydro bắt buộc dùng motor IIC; khu vực IIA dùng được motor IIB hoặc IIC.
Bảng dưới là thông số động cơ phòng nổ YBX3 55kW khung 250M, điện áp 380V 50Hz, bản 4 cực và 2 cực (số liệu khớp với tem máy bên dưới).
| Thông số | Bản 4 cực (YBX3-250M-4) | Bản 2 cực (YBX3-250M-2) |
|---|---|---|
| Công suất | 55 kW (75 HP) | 55 kW (75 HP) |
| Điện áp / tần số | 380V Δ / 660V Y, 50Hz | 380V Δ / 660V Y, 50Hz |
| Tốc độ định mức | ~ 1480 vòng/phút | ~ 2980 vòng/phút |
| Dòng định mức ở 380V | 100 A | 98.5 A |
| Mô-men định mức | ~ 354 Nm | ~ 176 Nm |
| Hiệu suất | 94.6 % (IE3) | 94.3 % (IE3) |
| Hệ số công suất cos φ | 0.88 | 0.90 |
| Mô-men khởi động / định mức | 2.0 lần | 2.0 lần |
| Ký hiệu phòng nổ | Ex d IIB T4 Gb | Ex d IIB T4 Gb |
| Cấp bảo vệ / cách điện | IP55 / F | IP55 / F |
| Trọng lượng | 490 kg | 424 kg |
| Kiểu lắp | B3 chân đế, B5 mặt bích, B35 chân đế + mặt bích | B3, B5, B35 |

Bảng thông số kỹ thuật motor phòng nổ 55kW 75HP 4 cực (theo tem máy thực tế):
| Thông số trên tem motor | Giá trị |
|---|---|
| Model | YBX3-55kW-250M-4 |
| Công suất | 55 kW (75 HP) |
| Cấp phòng nổ | Ex d IIB T4 Gb |
| Điện áp / Tần số | 380/660 V - 50 Hz |
| Cách đấu | Δ (tam giác) ở 380 V / Y (sao) ở 660 V |
| Dòng điện định mức | 100 A (380 V) / 57.8 A (660 V) |
| Tốc độ | 1480 vòng/phút (4 cực) |
| Cấp bảo vệ | IP55 |
| Cấp cách điện | F |
| Chế độ làm việc | S1 (chạy liên tục) |
| Trọng lượng | 490 kg |
| Nhà sản xuất | Parma - Guanglu Motor Co., Ltd |

Bản vẽ dưới đây thể hiện kích thước lắp đặt của motor phòng nổ 55kW chân đế. Dùng các kích thước này để thiết kế bệ máy, khoan lỗ bu lông và căn đồng tâm với bơm, quạt hoặc hộp số.

Bản vẽ kích thước motor phòng nổ 55kW 75HP chân đế, 4 cực 1.480 v/p
| Ký hiệu | Kích thước | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| L | 945 mm | Tổng chiều dài motor |
| HD | 730 mm | Tổng chiều cao (hộp cực phòng nổ dày nên cao hơn motor thường) |
| D | 65 mm | Đường kính trục |
| K | 24 mm | Đường kính lỗ bu lông chân đế |
| AB | 490 mm | Bề rộng chân đế |
| A | 406 mm | Khoảng cách tâm 2 lỗ chân đế theo phương ngang trục |
| B | 349 mm | Khoảng cách tâm 2 lỗ chân đế theo phương dọc trục |
| H | 250 mm | Chiều cao tâm trục (khung 250) |
Bản 2 cực và bản mặt bích có một số kích thước khác (đường kính trục nhỏ hơn ở bản 2 cực, thêm kích thước mặt bích P, M, N, S). Tham khảo bản vẽ sau:

Bản vẽ motor phòng nổ 55kW 2 cực 2.970 v/p – kiểu chân đế và mặt bích
Lưu ý khi làm bệ: bệ bê tông hoặc khung thép phải đủ cứng cho motor nặng khoảng 0,6 tấn; dùng bu lông M20 qua lỗ K24; chừa khoảng trống phía sau nắp quạt tối thiểu bằng 1/4 đường kính nắp quạt để motor lấy gió làm mát.
a) Motor giảm tốc phòng nổ tải nặng (hộp R, K): dùng cho băng tải, máy khuấy lớn cần mô-men cao, tốc độ thấp.

Motor phòng nổ 55kW gắn hộp giảm tốc tải nặng dòng R, K
b) Kiểu chân đế (B3): lắp trên bệ, nối với bơm, quạt qua khớp nối – kiểu phổ biến nhất.

Động cơ phòng nổ 55kW 75HP kiểu chân đế
c) Kiểu mặt bích (B5/B35): lắp trực tiếp vào thân bơm, hộp số hoặc thiết bị có mặt bích tương ứng.

Động cơ phòng nổ 55kW 75HP kiểu mặt bích
- Video động cơ phòng nổ mặt bích B5 khung 250 (55kW 4 cực)
d) Gắn đầu bơm nước, bơm chân không: thường gặp ở kho xăng dầu, nhà máy hóa chất.

Motor phòng nổ 55kW 75HP gắn đầu bơm nước hoặc bơm chân không
e) Gắn hộp giảm tốc trục vít, cycloid: cho máy khuấy, gầu tải, cơ cấu quay chậm.

Động cơ phòng nổ 55kW gắn hộp giảm tốc trục vít, cycloid
f) Gắn hộp điều chỉnh tốc độ cơ khí: khi cần thay đổi tốc độ trục ra trong một dải nhất định.

Motor phòng nổ 55kW 75HP gắn hộp điều chỉnh tốc độ
g) Gắn hộp giảm tốc qua khớp nối: motor và hộp số đặt riêng trên bệ chung, truyền động qua khớp nối đàn hồi.

Motor phòng nổ 55kW 75HP nối hộp giảm tốc qua khớp nối
| Hạng mục | Gợi ý cho motor 55kW 380V (dòng ≈ 103A) |
|---|---|
| Cáp động lực | Cáp đồng 3 lõi 50 mm² + dây tiếp địa (đường dây ngắn, đi nổi); tăng lên 70 mm² khi đi xa trên 50 m hoặc đi chung máng nhiều cáp |
| Aptomat (MCCB) | 160A, loại bảo vệ motor |
| Rơ-le nhiệt / bảo vệ quá tải | Cài 103–108A theo dòng nhãn |
| Contactor | ≥ 115A (AC-3); khởi động sao – tam giác dùng bộ 3 contactor tương ứng |
| Tiếp địa | Nối cả cọc tiếp địa trong hộp cực và cọc tiếp địa ngoài vỏ; điện trở nối đất ≤ 4 Ω |
| Ống luồn cáp | Cable gland phòng nổ đạt chứng nhận Ex d, đúng cỡ đường kính ngoài cáp |
Motor 55kW khởi động trực tiếp có dòng khởi động khoảng 700A, gây sụt áp lớn cho lưới và máy biến áp. Hai cách khởi động phổ biến:
Tủ điều khiển (aptomat, contactor, rơ-le) nếu đặt trong vùng nguy hiểm cũng phải là loại phòng nổ; nếu không thì đặt ở khu vực an toàn bên ngoài.
An toàn khi đấu điện motor phòng nổ
Cắt điện và chờ ít nhất 10 phút (theo cảnh báo trên nắp hộp cực) trước khi mở nắp hộp cực.
Không làm trầy xước mặt ghép dập lửa của nắp hộp cực; lau sạch, bôi mỡ chống gỉ chuyên dụng, không dùng gioăng hay keo không đúng chủng loại.
Siết đủ toàn bộ bu lông nắp hộp cực, thiếu một bu lông là mất khả năng phòng nổ.
Lỗ luồn cáp không dùng phải bịt bằng nút bịt phòng nổ đạt chuẩn.
Không tự ý khoan, hàn, sửa vỏ motor phòng nổ.
Bảng dưới là giá trung bình thị trường Việt Nam cho motor phòng nổ 55kW mới, vỏ gang. Giá thay đổi theo thương hiệu, cấp phòng nổ (IIB hay IIC), số cực và kiểu lắp.
| Loại motor phòng nổ 55kW | Giá trung bình thị trường Việt Nam (VNĐ/chiếc) |
|---|---|
| YBX3 Ex db IIB T4, 2 cực (≈2.970 v/p), chân đế | 35.000.000 – 43.000.000 |
| YBX3 Ex db IIB T4, 4 cực (≈1.480 v/p), chân đế | 36.000.000 – 44.000.000 |
| YBX3 Ex db IIB T4, 6 cực (≈980 v/p), chân đế | 55.000.000 – 60.000.000 |
| YBX3 mặt bích hoặc chân đế + mặt bích | Cao hơn khoảng 3–8% |
| YBX3 Ex db IIC T4 | Cao hơn khoảng 10–20% so với IIB |